Σχολικό έτος 2018-2019: οι σαββατοκυριακάτικες συναντήσεις μας στο θέατρο και στον κινηματογράφο με τη Β΄ και τη Γ΄ Γυμνασίου

     Οι θεατρικές παραστάσεις και οι ταινίες που παρακολουθήσαμε εντάχθηκαν και αξιοποιήθηκαν στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας (Β΄ Γυμνασίου) και της Λογοτεχνίας (Γ΄ Γυμνασίου).

- Κυριακή 22/10/2018, Μουσείο Μπενάκη: Kinderdocs, “More human than human”/ μαθήτριες και μαθητές του Γ2 και του Β1

- Κυριακή 5/11/2018, Μουσείο Μπενάκη: Kinderdocs, Ταινίες μικρού μήκους για τα έφηβα κορίτσια και τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια/ μαθήτριες του Β1 και του Β2

- Κυριακή 11/11/2018, Θέατρο Σφενδόνη: “Ερωφίλη project”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Γ2, Γ3, Γ6/ πιο αναλυτικά εδώ: https://sxolikesdokimes.blogspot.com/2019/05/11-2018-project.html

- Σάββατο 1/12/2018, “Μικρό Εθνικό” (εφηβική σκηνή Εθνικού Θεάτρου): “Το ταξίδι”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Β1, Γ2, Γ3

- Κυριακή 17/2/2019, Μουσείο Μπενάκη: Kinderdocs, “All this panic”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Γ2, Γ3, Γ6, Β1

- Σάββατο 3/3/2019, “Μικρό Εθνικό” (εφηβική σκηνή Εθνικού Θεάτρου): “Μικρές ιστορίες για αγρίους”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Β1, Γ2, Γ3, Γ6

Σχολικό έτος 2017-2018: οι σαββατοκυριακάτικες συναντήσεις μας στο θέατρο και στον κινηματογράφο με την Α΄ και τη Β΄ Γυμνασίου

    Οι θεατρικές παραστάσεις και οι ταινίες που παρακολουθήσαμε εντάχθηκαν και αξιοποιήθηκαν στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας (Α΄ Γυμνασίου) και της Λογοτεχνίας (Β΄ Γυμνασίου).

- Κυριακή 22/10/2017, Μουσείο Μπενάκη: Kinderdocs, “Not without us”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2, Β2

- Κυριακή 29/10/2017 και Σάββατο 11/11/2017, κινηματογράφοι “Δαναός” και “Μικρόκοσμος” αντίστοιχα: “Loving Vincent”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2, Β2, Β3

- Σάββατο 2/12/2017, "Μικρό Εθνικό" (εφηβική σκηνή Εθνικού Θεάτρου): “Μόμο”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2, Β2, Β3

- Κυριακή 21/1/2018, κινηματογράφος “Δαναός”: CineDoc Kids, “Τραγουδώντας με τον Angry Bird”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2, Β2, B3

- Σάββατο 27/1/2018, κινηματογράφος “Δαναός”: CineDoc Kids, “Ο μικρός γκάνγκστερ”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2, Β2, B3

- Σάββατο 3/3/2018, “Από Μηχανής” Θέατρο: “Ο γάμος του Καραχμέτη”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Β2, B3

- Κυριακή 11/3/2018, Μουσείο Μπενάκη: Kinderdocs, “The girl of  624Κ”, “Rocknrollers”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Α1, Α2

- Σάββατο 4/5/2018, Θεατρική Σκηνή Κυψέλης: “Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη”/ μαθήτριες και μαθητές των τμημάτων Β2, Β3, Β6

Κυριακή 11 Νοεμβρίου 2018, “Ερωφίλη project”: με τη Γ΄ Γυμνασίου στο θέατρο

     Tην Κυριακή 11 Νοεμβρίου 2018, με 27 μαθήτριες και μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου (Γ2, Γ3, Γ6), βρεθήκαμε στο θέατρο “Σφενδόνη” για την παρακολούθηση της εξαιρετικής παράστασης “Ερωφίλη project”. Η προσέγγισή μας στην “Ερωφίλη” του Γ. Χορτάτση, αποσπάσματα της οποίας αναλύσαμε πέρσι και φέτος στην τάξη (Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου), μέσα από τη συγκεκριμένη θεατρική εμπειρία, ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αυτό προκύπτει και από όσα εκφράστηκαν στις σχετικές γραπτές εργασίες, οι οποίες ακολούθησαν την ανταλλαγή απόψεων στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Μερικά αποσπάσματα των εργασιών:

“Οι ηθοποιοί ήταν εξαιρετικοί, ο καθένας στον ρόλο του. Κατάφεραν με την ερμηνεία τους να κάνουν το κοινό να είναι μέσα στην παράσταση, προκαλώντας ταυτόχρονα μεγάλη συναισθηματική φόρτιση. Τα σκηνικά ήταν λιτά, αλλά τα απολύτως απαραίτητα για να καταλάβει ο θεατής πού βρισκόμαστε. Επίσης, εντυπωσιακές ήταν οι κόκκινες κλωστές, που συμβόλιζαν το αίμα και τον θάνατο. Με εντυπωσίασε και η μουσική, η οποία τόνωνε τη συναισθηματική κατάσταση της κάθε στιγμής.” (Νικόλας/ Γ3)

“Η θεατρική παράσταση ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ο τρόπος με τον οποίο ο μαντατοφόρος αφηγήθηκε τη σκηνή ανάμεσα στον Πανάρετο και τον βασιλιά. Ήταν εκπληκτικό που κατάφερε να μεταδώσει τα συναισθήματα και των δύο ηρώων, χωρίς να τους βλέπουμε. Τέλος, μου άρεσε πολύ η ερμηνεία της ηθοποιού που έπαιζε την Ερωφίλη και, κυρίως, οι εκφράσεις του προσώπου της.” (Παναγιώτα/ Γ2)

“Την Κυριακή 11 Νοεμβρίου παρακολουθήσαμε την παράσταση “Ερωφίλη project”, βασισμένη στην τραγωδία του 16ου αιώνα. Η παράσταση ήταν πολύ καλή, με εντυπωσιακές στιγμές κορύφωσης. Το ενδιαφέρον μού κίνησαν ιδιαίτερα οι κόκκινες κλωστές και ο αλληγορικός ρόλος τους, καθώς χρησιμοποιούνταν και στις στιγμές της συνάντησης Ερωφίλης-Πανάρετου, αλλά και στις σκηνές σύγκρουσης, με αποτέλεσμα να αλλάζει συνέχεια η σημασία της κλωστής, τη μία βάναυσο όπλο, την άλλη δεσμός. Τέλος, κάτι που παρατήρησα για πρώτη φορά ήταν ότι οι ηθοποιοί δεν κοιτάζονταν ούτε αγγίζονταν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα τελικά να αισθάνεται το κοινό ότι έχει καθοριστικό ρόλο στην παράσταση: όταν “αγκαλιάζονταν”, ήταν σαν αγκαλιάζουν εμάς, στις σκηνές σύγκρουσης ήταν σαν να συμμετείχαμε στην ανταλλαγή χυπημάτων...” (Χρήστος/ Γ3)

“Με το ότι οι ηθοποιοί δεν κοίταζαν ο ένας τον άλλο, αλλά κοιτούσαν πάντα μπροστά, πέτυχαν να απευθύνονται άμεσα στους θεατές, σαν το πρόσωπο στο οποίο μιλούσαν να βρισκόταν κάπου στις θέσεις των θεατών. Η αγαπημένη μου σκηνή ήταν όταν μιλούσε το φάντασμα και ο προβολέας δημιουργούσε τη σκιά του στον πέτρινο τοίχο. Αυτό δημιουργούσε μια απόλυτα ταιριαστή ατμόσφαιρα με τη σκηνή εκείνη. Τέλος, μου άρεσε πολύ και ο συμβολισμός με τις κόκκινες κλωστές, που βρίσκονταν παντού στη σκηνή: συμβόλιζαν ταυτόχρονα το αίμα, τον θάνατο, αλλά και τη σχέση-δεσμό της Ερωφίλης και του Πανάρετου.” (Αλίκη/ Γ3)

“Η παράσταση κατάφερε να με παρασύρει σε έναν κόσμο μαγικό, αλλά τόσο οικείο, αφού ήδη είχαμε διδαχθεί την τραγωδία του Χορτάτση. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν το βλέμμα των ηθοποιών. Οι ηθοποιοί δεν κοιτάζονταν μεταξύ τους, αντίθετα στέκονταν απέναντι στο κοινό, δημιουργώντας μια αμφίδρομη σχέση. Με αυτά τα βλέμματα που εισέπραττα αισθανόμουν ότι δεν ήμουν ένας απλό θεατής, αλλά μάρτυρας των τραγικών περιστατικών.” (Ηλίας/ Γ3)

“Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η σχέση ανάμεσα στην Ερωφίλη και το κανονάκι. Ήταν σαν αυτό το μουσικό όργανο να ήταν όλος ο συναισθηματικός κόσμος της Ερωφίλης. Όταν ο πατέρας της της παρέδωσε τον νεκρό Πανάρετο, ήταν ένα κατεστραμμένο κανονάκι, όπως και η συναισθηματική της κατάσταση. Η παράσταση αυτή πρόσθεσε ένα πολύ σημαντικό και ξεχωριστό λιθαράκι στη σχέση μου με το θέατρο και με εντυπωσίασε μέχρι την τελευταία στιγμή.” (Μαριλένα/ Γ3)

[θα προστεθούν αρκετά ακόμα αποσπάσματα]

We need books - για άλλη μια φορά...

Κάτι από τον Μάιο του 2018...

Για την πρώτη μας συνεργασία με το We need books, την Ιωάννα και τον Nadir, δείτε εδώ:
https://sxolikesdokimes.blogspot.com/2017/04/we-need-books.html

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ μια πολύ ενδιαφέρουσα σχετική συνέντευξη: https://popaganda.gr/stories/we-need-books/

Ο Ludwig Wittgenstein και η φιλοσοφία της γλώσσας: νεοελληνική γλώσσα και αγγλικά στη Γ΄ Γυμνασίου

     Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας, οι μαθητές του Γ6 (σχ. έτος 2017-18, Φεβρουάριος 2018) παρακολούθησαν βίντεο με θέμα τη ζωή και τις βασικές έννοιες της φιλοσοφίας του Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν, σε μορφή κινούμενων σχεδίων. Το βίντεο, η προβολή του οποίου προετοιμάστηκε και επιλέχθηκε από την καθηγήτρια της αγγλικής γλώσσας κ. Δερτιλή, επικεντρώνεται στην αναγνώριση της περιπλοκότητας της γλώσσας και της επικοινωνίας. 

                               https://www.youtube.com/watch?v=pQ33gAyhg2c

     Παράλληλα με την προβολή του βίντεο και με την καθοδήγηση της κ. Δερτιλή, διευκρινίζονταν και σχολιάζονταν βασικοί όροι και δύσκολο λεξιλόγιο και, στο τέλος της προβολής, οι μαθητές συζήτησαν το περιεχόμενο όσων είχαν παρακολουθήσει (στα αγγλικά).

    Το συγκεκριμένο βίντεο και η συζήτηση αποτέλεσαν αφετηρία ευρύτερου προβληματισμού σε σύνδεση με όσα αναλύονται στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και μάλιστα στη θεματική:Γλώσσα-Πολιτισμός. Σύμφωνα με σχετικό φυλλάδιο που αξιοποιήθηκε (βλ. παρακάτω), σχολιάστηκε και διευκρινίστηκε η έννοια και η σημασία της φιλοσοφίας, καθώς και η σύνδεση της φιλοσοφίας με τη γλώσσα, αντικείμενο έρευνας του Βίτγκενσταϊν. Ολοκλήρωση του μαθήματος αποτέλεσε η ανταλλαγή απόψεων πάνω σε συγκεκριμένες φράσεις του φιλοσόφου και η σχετική παραγωγή γραπτού λόγου (στα ελληνικά).

     Ιδιαίτερα επιτυχημένη υπήρξε και η πραγματοποίηση της τελικής εργασίας στη Νεοελληνική Γλώσσα, δηλαδή η παραγωγή γραπτού λόγου με θέμα συγκεκριμένες φράσεις του Βίτγκενσταϊν: οι μαθητές, από ένα σύνολο φράσεων, επέλεξαν τη φράση που ήθελαν να αποτελέσει το θέμα του κειμένου τους και την ανέπτυξαν με όποια μέθοδο θεώρησαν προσφορότερη (αιτιολόγηση, παραδείγματα, αναλογία κ.λπ.), αναλύοντας με πειστικό τρόπο ενδιαφέρουσες απόψεις και κάνοντας μη αναμενόμενες προεκτάσεις.

Το σχετικό φυλλάδιο που δημιουργήθηκε για το μάθημα:
...........................................................................................................................

Γ΄ Γυμνασίου/ Νεοελληνική Γλώσσα

Ο Ludwig Wittgenstein και η φιλοσοφία της γλώσσας

α. Βιογραφικά

Ο Βιτγκενστάιν (1889-1951) ήταν το μικρότερο από τα οκτώ παιδιά μιας πολύ ευκατάστατης και προβεβλημένης οικογένειας της τότε Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. (Συγχρόνως, η οικογένειά του κουβαλούσε ένα βεβαρημένο ιστορικό ψυχασθένειας –σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε τρεις από τους τέσσερις αδελφούς του να αυτοκτονήσουν.) Ο πατέρας της οικογένειας, βιομήχανος σιδήρου και χάλυβα, και η μητέρα, που προερχόταν από διακεκριμένο πνευματικό περιβάλλον, είχαν ξεχωριστό ενδιαφέρον για τις τέχνες και ιδιαίτερα για τη μουσική. Στο σπίτι τους, ένα από τα καλλιτεχνικά κέντρα της Βιέννης, υποδέχονταν συχνά μουσικούς, όπως ο Μπραμς, η Κλάρα Σούμαν, ο Μάλερ, ο Στράους. Μέσα σε ένα τέτοιο πνευματικό και καλλιτεχνικό περιβάλλον ήταν επόμενο τα παιδιά της οικογένειας να λάβουν ανάλογη μόρφωση. Ο ίδιος ο Βιτγκενστάιν, εκτός από την ευχαρίστηση που του πρόσφερε η μουσική, όπως φαίνεται από σχετικές μαρτυρίες αλλά και από τις συχνές αναφορές του ίδιου στα έργα του σε παραδείγματα, μεταφορές και παρομοιώσεις από την μουσική, έπαιζε κλαρινέτο.

Παρά την καλλιτεχνική και πνευματική ατμόσφαιρα, ωστόσο, που κυριαρχούσε στο περιβάλλον του, ο Βιτγκενστάιν ένιωθε μεγάλη έλξη από τις θετικές επιστήμες. Αποφάσισε, λοιπόν, να σπουδάσει φυσική στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου και, στην συνέχεια, να πάει στο πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ της Αγγλίας, προκειμένου να εκπονήσει τη διδακτορική διατριβή του στην αεροναυπηγική, την οποία, όμως, δεν ολοκλήρωσε. Το έντονο ενδιαφέρον που του γεννήθηκε για την φιλοσοφία και, πιο συγκεκριμένα, για τη φιλοσοφία των μαθηματικών, τον έσπρωξε να δοκιμάσει να αξιοποιήσει τα σπάνια διανοητικά χαρίσματά του σε αυτόν τον τομέα του πνεύματος. Πήγε να σπουδάσει, λοιπόν, φιλοσοφία κοντά στον Μπέρτραντ Ράσελ, στο πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, όπου ζώντας έκτοτε τον περισσότερο καιρό, εκλέχθηκε στη θέση του καθηγητή της φιλοσοφίας, από την οποία παραιτήθηκε οκτώ περίπου χρόνια μετά. Ο Βιτγκενστάιν ποτέ δεν γοητεύθηκε από το κλίμα που επικρατούσε στο πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και, γενικότερα, από την ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα των πανεπιστημίων –και, γι’ αυτό, συμβούλευε τους μαθητές του, με τους οποίους διατηρούσε δεσμό φιλίας, να αναζητήσουν δουλειά έξω από πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Πέθανε από καρκίνο στο σπίτι του γιατρού του, επειδή δεν ήθελε να αφήσει την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν: «πες τους ότι είχα μια θαυμάσια ζωή». Κι έτσι θα πρέπει να ήταν μάλλον. Αφοσιώθηκε –και, μάλιστα, κατά γενική ομολογία– με επιτυχία σε εκείνο που τον συνάρπαζε περισσότερο, στη φιλοσοφία, έχοντας φροντίσει να απλουστεύσει τη ζωή του απαλλάσσοντάς την από βάρη και έγνοιες, όπως το άγχος και η αγωνία που συνεπάγεται η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων. Τη μεγάλη περιουσία που κληρονόμησε μετά τον θάνατο του πατέρα του, το 1913, την αποποιήθηκε νωρίς, το 1919, ενώ ήταν ακόμη 30 ετών, εκχωρώντας την στις αδελφές του και τον εναπομείναντα από τους αδελφούς του· κράτησε μόνο ένα ποσό για τον εαυτό του, με την εντολή να δίνεται από αυτό ένα επίδομα σε φτωχούς και ταλαιπωρημένους αυστριακούς καλλιτέχνες και ποιητές χωρίς οι ίδιοι να γνωρίζουν την πηγή προέλευσης της οικονομικής ενίσχυσής τους.

β. Μπορούμε όμως να καταλάβουμε τι είναι η φιλοσοφία, στην οποία αφοσιώθηκε ο Βιτγκενστάιν;

Μερικές φορές, όταν δεν είμαστε απορροφημένοι από τις καθημερινές μας ασχολίες και βρίσκουμε λίγο χρόνο να παρατηρήσουμε ήρεμα τα πράγματα γύρω μας και μέσα μας και να στοχαστούμε πάνω στη σημασία τους, συνειδητοποιούμε ότι θα ΄πρεπε να μας απασχολήσει σοβαρά το ίδιο το γεγονός ότι υπάρχουμε και βρισκόμαστε μέσα στον κόσμο. Σε μια τέτοια περίπτωση, αυτά που συνήθως θεωρούμε αυτονόητα, σχετικά με τον εαυτό μας, τους άλλους ανθρώπους και τα πράγματα, το ότι γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε, το ότι ο ήλιος ανατέλλει και δύει κάθε μέρα, το ότι οι λέξεις έχουν κάποιο νόημα, ξαφνικά μας προκαλούν έκπληξη και θαυμασμό (απορία). Αυτός ο θαυμασμός δείχνει πως έχουμε υιοθετήσει μια φιλοσοφική στάση. Tότε μας γεννιούνται παράξενα ερωτήματα, που θυμίζουν αυτά που κάποτε διατυπώνουν τα παιδιά: Ποιος είμαι στ' αλήθεια; Aπό πού έρχομαι και πού πηγαίνω; Γιατί υπάρχει ο κόσμος; Ποιος τον δημιούργησε; Τι είναι ο χώρος και τι ο χρόνος; Tι γίνεται όταν πεθαίνουν οι άνθρωποι; Τι είναι το καλό και τι το κακό; Είμαστε ελεύθεροι όταν προβαίνουμε σε συγκεκριμένες πράξεις ή μας καθορίζουν βαθύτερες δυνάμεις που δεν μπορούμε να ελέγξουμε; Tι κάνει τα ωραία πράγματα ωραία;

Σύμφωνα με τον Βιτγκενστάιν: “Ξεκινάμε με μια διανοητική δυσφορία σαν του παιδιού που ρωτάει: "Γιατί;” Το ερώτημα του παιδιού δεν είναι σαν εκείνο του ώριμου ανθρώπου· είναι μια έκφραση απορίας και όχι αίτημα για παροχή ακριβών πληροφοριών. Έτσι και οι φιλόσοφοι ρωτούν: “Γιατί;” και “Tι;”, χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς είναι αυτό που ρωτούν. Εκφράζουν ένα αίσθημα διανοητικής δυσφορίας... Τα φιλοσοφικά προβλήματα έχουν τη μορφή: “Τα ΄χω χαμένα”.
(Λούντβιχ Bίτγκενσταϊν, Αφορισμοί και εξομολογήσεις)

γ. Για τη σχέση φιλοσοφίας και γλώσσας

Ο Wittgenstein έχει μείνει στη γλωσσολογία για το περίφημο «η γλώσσα μου είναι ο κόσμος μου» (στην πραγματικότητα η κατά λέξη μετάφραση είναι : «Τα όρια τής γλώσσας μου ορίζουν τα όρια τού κόσμου μου»). Είπε, δηλαδή, ευθαρσώς ότι ο κόσμος μου είναι τόσος και τέτοιος όσο μπορώ να τον εκφράσω γλωσσικά. Ό,τι άλλο έχω μέσα μου και δεν μπορώ να το εκφράσω, αντικειμενικά δεν μπορεί να υπάρξει και γι’ αυτό είναι καλύτερα να σιωπώ.
Γλωσσολογική προέκταση αυτής τής ρήσης είναι ότι τα πάντα περνούν μέσα από τη γλωσσική επεξεργασία, μέσα από τον γλωσσικό κόσμο τού καθενός. Ένα τρίτο που είπε ο Wittgenstein έχει σχέση με τη σημασία. Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα στη γλωσσολογία είναι να ορίσει κανείς τη σημασία μιας λέξης. Η θέση τού Wittgenstein είναι ότι σημασία είναι η χρήση που έχει μια λέξη. Το σύνολο των χρήσεων είναι η σημασία. Πρακτικώς, πήγε στο επικοινωνιακό κομμάτι τής εφαρμογής. Κι από την άλλη μεριά, είναι αυτός που είπε ότι αυτά που λέμε με τη γλώσσα πρέπει να επαληθεύονται ή να διαψεύδονται, γιατί η γλώσσα είναι λογική και υπόκειται σε συνθήκες αληθείας. (Δ. Νανόπουλου – Γ. Μπαμπινιώτη«Από την κοσμογονία στη γλωσσογονία. Μια συν-ζήτηση»[Αθήνα 2010, εκδ. Καστανιώτη], σελ. 81-82)

Στο πλαίσιο της θεωρίας του για το νόημα της γλώσσας κατά τη χρήση της ο Βιτγκενστάιν παρομοίασε το νόημα των λέξεων με τον ρόλο που διαδραματίζουν τα πιόνια σε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, ο οποίος καθορίζεται από τους κανόνες που ισχύουν στο παιχνίδι. Άλλοι είναι οι ρόλοι που έχουν τα πιόνια στο σκάκι, άλλοι οι ρόλοι που διαδραματίζουν τα πιόνια στην ντάμα, άλλοι στο τάβλι, και ούτω καθεξής, επειδή ακριβώς τα παιχνίδια αυτά διέπονται από διαφορετικούς κανόνες. Αν όλα τα επιτραπέζια παιχνίδια όπου χρησιμοποιούνται πιόνια είχαν τους ίδιους κανόνες, τότε και οι ρόλοι των πιονιών που χρησιμοποιούνται σε αυτά θα ήταν, επίσης, ίδιοι. Κι αυτό, βέβαια, δεν ισχύει μόνο με τα επιτραπέζια παιχνίδια, αλλά με όλα τα παιχνίδια –το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, τα αγωνίσματα του στίβου και άλλα τέτοια–, όπου η συμπεριφορά του κάθε παίκτη ή συντελεστή καθορίζεται από τους κανόνες του παιχνιδιού στο οποίο συμμετέχει ο τελευταίος αυτός.

Έτσι, υποστηρίζει ο Βιτγκενστάιν θα πρέπει να εννοήσομε και τη γλώσσα: όχι συμπαγή, μονοσήμαντη και μονοδιάστατη, αλλά σαν ένα σύνολο από γλώσσες –όπως ας πούμε, η γλώσσα που μεταχειρίζονται οι φυσικοί, η γλώσσα με την οποία εκφράζονται οι χριστιανοί, η γλώσσα που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή επικοινωνία μας –, που θα μπορούσαμε να παρομοιάσομε με ένα σύνολο από παιχνίδια –τα «γλωσσικά παιχνίδια», όπως τα ονομάζει ο ίδιος–, που το καθένα τους έχει τους δικούς του κανόνες, οι οποίοι προσδιορίζουν το νόημα των λέξεων που χρησιμοποιούνται σε αυτό.

Επειδή οι κανόνες που διέπουν τα γλωσσικά παιχνίδια είναι διαφορετικοί, έπεται ότι και το νόημα της κάθε λέξης που χρησιμοποιείται σε αυτά είναι διαφορετικό –έστω κι αν πρόκειται για την ίδια λέξη· όπως, για παράδειγμα, η λέξη «πατέρας», που χρησιμοποιείται, ας πούμε, στο γλωσσικό παιχνίδι της καθημερινής επικοινωνίας μας και στο γλωσσικό παιχνίδι της χριστιανικής πίστης. Στην τρέχουσα επικοινωνία μας, οι κανόνες που διέπουν το γλωσσικό παιχνίδι της καθημερινής επικοινωνίας μάς υποχρεώνουν με τη λέξη «πατέρας» να εννοούμε ένα ανθρώπινο ον που έχει ορισμένο ύψος, ορισμένο πάχος, ορισμένο χρώμα ματιών, ορισμένο μέγεθος μύτης, αυτιών και άλλα τέτοια χαρακτηριστικά. Δεν μπορούμε, όμως, όταν πρόκειται για το γλωσσικό παιχνίδι του χριστιανισμού, για τη γλώσσα δηλαδή που μεταχειρίζονται όσοι ασπάζονται τη χριστιανική πίστη, στη λέξη «πατέρας» να αποδώσομε το ίδιο νόημα. Αν, δηλαδή, ακούγοντας έναν χριστιανό να επικαλείται τον Θεό σαν πατέρα, τον ρωτήσουμε για τον τελευταίο αυτόν «τι ύψος έχει;», «πόσο βαρύς είναι;», «τι χρώμα μάτια έχει;» και άλλα παρόμοια, ο χριστιανός θα καγχάσει, λέγοντάς μας ότι δεν ξέρομε τι μας γίνεται. Η αντίδραση του χριστιανού πιστού είναι δικαιολογημένη, επειδή επιχειρήσαμε να αντιληφθούμε το νόημα της λέξης «πατέρας» όπως χρησιμοποιείται αυτή στο γλωσσικό παιχνίδι της χριστιανικής πίστης επικαλούμενοι ή έχοντας υπόψη μας τους κανόνες που διέπουν την χρήση της λέξης «πατέρας» στο γλωσσικό παιχνίδι της καθημερινής επικοινωνίας.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τη θεωρία του νοήματος της γλώσσας, που διατύπωσε ο Βιτγκενστάιν, μπαίνοντας με τη γέννησή μας στο μεγάλο παιχνίδι της ζωής, μας περιμένουν ένα σωρό γλωσσικά παιχνίδια, στα οποία μπορούμε να συμμετέχομε ακολουθώντας τους κανόνες της μορφής της ζωής με την οποία είναι συνυφασμένο το καθένα από αυτά έτσι, ώστε οι λέξεις που χρησιμοποιούμε να έχουν νόημα. Αν, αντί γι’ αυτό, όμως, μπούμε σε αυτό ή εκείνο το γλωσσικό παιχνίδι και μεταχειριζόμαστε τις λέξεις που χρησιμοποιούνται εκεί εφαρμόζοντας τους κανόνες μιας μορφής ζωής η οποία υφίσταται σε κάποιο άλλο γλωσσικό παιχνίδι, τότε είναι βέβαιο ότι από τη σύγχυση αυτή εκείνοι που θα ζημιωθούν θα είμαστε εμείς, αφού έτσι η γλώσσα μας θα στερείται νοήματος, με αποτέλεσμα να συνεχίσουμε να ταλανιζόμαστε από τα φιλοσοφικά προβλήματα τα οποία οφείλονται αποκλειστικά στο μπέρδεμα των γλωσσικών παιχνιδιών.

δ. Ο Wittgenstein είπε:

Τα όρια ενός ανθρώπου καθορίζονται από τα όρια της γλώσσας του.

Για τα πράγματα που δεν μπορείς να μιλήσεις, πρέπει να σωπαίνεις.

Αν οι άνθρωποι δεν έκαναν ποτέ ανοησίες, τίποτε έξυπνο δεν θα είχε γίνει ποτέ.

Οι περιορισμοί απελευθερώνουν.

Όταν μιλάμε μιαν άλλη γλώσσα, αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο κάπως διαφορετικά.

Το να ξεστομίζεις μια λέξη είναι σαν να χτυπάς μια νότα στο πληκτρολόγιο της φαντασίας.

Επιλέξτε μία από τις παραπάνω φράσεις και σχολιάστε/αναπτύξτε την σε μία παράγραφο (80-100 λέξεων). Θα χρησιμοποιήσετε τη συγκεκριμένη φράση ως θεματική περίοδο και θα την αναπτύξετε με μία από τις μεθόδους ανάπτυξης που γνωρίζουμε (ορισμός, παραδείγματα, διαίρεση, αναλογία, αιτιολόγηση, σύγκριση/αντίθεση, αίτιο/αποτέλεσμα) ή με συνδυασμό κάποιων από αυτές τις μεθόδους.

Με αφορμή ένα βιβλίο: Θανάσης Βαλτινός, "Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη, Βιβλίο πρώτο: Αμερική"

     Τη Δευτέρα 5 Νοεμβρίου 2018 είχαμε την εξαιρετική τιμή και χαρά να συναντήσουμε τον συγγραφέα Θανάση Βαλτινό, να συζητήσουμε μαζί του και να λύσουμε πολλές απορίες μας σχετικά και με το βιβλίο του "Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη, Βιβλίο πρώτο: Αμερική", το οποίο διαβάσαμε και επεξεργαστήκαμε κατά τη σχολική χρονιά 2017-18 (στη Β΄ Γυμνασίου).

       Ακολουθούν παραδείγματα εργασιών μαθητών και μαθητριών των τμημάτων Γ2, Γ3 και Γ6.

Μια πρόταση για εξώφυλλο του βιβλίου από τον Νικόλα (Γ2)

Σκέψεις, σχόλια, απορίες της Αναστασίας (Γ2)

"Το πλοίο για την Αμερική" -από τον Φάμπιολ (Γ2)

"Δεν επιτρέπεται σε όλους η είσοδος: μπλε και κόκκινες κάρτες" -από τον Αντρέα (Γ2)

Σκέψεις, σχόλια, απορίες του Θοδωρή (Γ3)

Μια σύνθεση με σκηνές από τη ζωή των μεταναστών -από τον Λευτέρη (Γ2)

 Σκέψεις, σχόλια, απορίες της Ελεάνας (Γ3)

Από την αληθιή ιστορία στο βιβλίο -ένα κολάζ του Ηλία (Γ3)

"Στον λαβύρινθο της Αμερικής" -από τη Φωτεινή (Γ2)

Σκέψεις, σχόλια, απορίες της Παναγιώτας (Γ2)

"Από ταξίδι σε ταξίδι" -από την Ελένη (Γ2)

Γράμμα στον συγγραφέα από τη Φωτεινή (Γ2)

Ο "λαβύρινθος" σε μια πρόταση για εξώφυλλο του βιβλίου από τον Δημήτρη (Γ6)

Γράμμα στον Αντρέα Κορδοπάτη από τη Μαρίνα (Γ2)

 "Αναζητώντας καταφύγιο" -από τη Μαρίνα (Γ2)

"Απαγορεύεται η είσοδος" -από τη Λίλιαν (Γ3)

Διαβάζοντας το βιβλίο "Όταν έφυγαν τ' αγάλματα"

    Στις 26 Οκτωβρίου 2017 υποδεχτήκαμε στο σχολείο μας τη συγγραφέα Αγγελική Δαρλάση, συζητήσαμε μαζί της και παρουσιάσαμε αποσπάσματα των εργασιών μας για το βιβλίο της "Όταν έφυγαν τ' αγάλματα", το οποίο διαβάσαμε και επεξεργαστήκαμε κατά τη σχολική χρονιά 2016-2017 (στην Α΄ Γυμνασίου). 

   Ακολουθούν κάποια παραδείγματα από τις εργασίες των μαθητριών και των μαθητών των τμημάτων Β2, Β3 και Β6.

"εmotions" - Μια περιήγηση σε έναν κόσμο συναισθημάτων

Για την επίσκεψή μας στην έκθεση "εmotions" του Μουσείου της Ακρόπολης, την Πέμπτη 9 Νοεμβρίου 2017, δημιουργήσαμε και ακολουθήσαμε τον παρακάτω σύντομο οδηγό.

Πέμπτη 9 Νοεμβρίου 2017/ Β΄ Γυμνασίου (τμήματα Β2, Β3)

“εmotions - Μια περιήγηση σε έναν κόσμο συναισθημάτων”/ Σύντομος οδηγός

- εmotions-συναισθήματα: Ποιες είναι οι αρχικές σκέψεις και αντιδράσεις μας με αφορμή αυτές τις λέξεις, τι περιμένουμε να δούμε στην έκθεση αυτή;

Σχετικά με το θέμα της έκθεσης

Πρόκειται για μια αφηγηματική έκθεση που διηγείται και φωτίζει το αθέατο σύμπαν των συναισθημάτων στην προσωπική, κοινωνική και πολιτική ζωή του αρχαίου κόσμου, από τον 7ο αι. π.Χ. ως τους πρώτους αιώνες μ.Χ. Η περιήγηση στην έκθεση είναι ένας περίπατος στην ψυχή του ανθρώπου, τα πάθη της οποίας εκφράζονται μέσα από το φίλτρο της αρχαίας τέχνης. Εκθέματα από τα σπουδαιότερα μουσεία του κόσμου αφηγούνται τα συναισθήματα στην αρχαία ελληνική τέχνη. Πολλά από αυτά τα εκθέματα είναι μοναδικά καλλιτεχνήματα, τα οποία για πρώτη φορά παρουσιάζονται στην Ελλάδα, αλλά πολλά είναι και εκείνα από ελληνικά μουσεία που για πρώτη φορά επικεντρώνεται επάνω τους το διεθνές ενδιαφέρον.

Όπως σημειώνουν οι επιμελητές της έκθεσης, τα συναισθήματα είναι παντού παρόντα στον πολιτισμό και στη ζωή, ενώ παράλληλα έχουν ιδιαίτερη σημασία για την κατνόηση της ελληνικής τέχνης, της λογοτεχνίας, της ιστορίας, της πολιτικής ζωής, της κοινωνίας και της θρησκείας. Οι μυθολογικές αφηγήσεις, που περιγράφουν τις συνθήκες που γέννησαν τις συναισθηματικές συμπεριφορές.

Σχετικά με την οργάνωση, το “στήσιμο” της έκθεσης

Την πορεία του επισκέπτη υποδεικνύει μια τεράστια σπείρα με κατακόρυφα «λάβαρα» από βινύλιο σε πολλές αποχρώσεις του κόκκινου χρώματος -από το ρόδινο ανοιχτό έως το βαθύ και σκοτεινό κόκκινο-, που αντιστοιχούν συμβολικά στην ποικιλία και την ένταση των συναισθημάτων. Παράλληλα, η σπείρα αυτή αγκαλιάζει τα δύο κεντρικά εκθέματα, τα λαμπρά αγάλματα του Έρωτα και του Πόθου που αναδύονται μέσα από άφθονο φως, ενώ απέναντι, μέσα σε μια σκοτεινή εσοχή, παρουσιάζεται υποφωτισμένη η τοιχογραφία με τη θυσία της Ιφιγένειας στην οποία καταγράφονται δυνατά συναισθήματα ενοχής, απελπισίας και προσμονής. Τα άλλα 126 εκθέματα τοποθετήθηκαν ανάμεσα στην κόκκινη σπείρα και σε ένα σπονδυλωτό περίβλημα σε χρώμα γκρι, που μετριάζει σε μεγάλο βαθμό την ένταση του κόκκινου και αντιστοιχεί συμβολικά στο λογικό κόσμο της ψυχής.

Βασικά στοιχεία για τον προσανατολισμό μας στην έκθεση

Οι κύριες ενότητες είναι: 1. «Η τέχνη των συναισθημάτων – τα συναισθήματα στην τέχνη»

2. «Οι χώροι των συναισθημάτων», με υποενότητες «Ο ιδιωτικός χώρος», «Ο δημόσιος χώρος», «Οι ιεροί χώροι», «Το νεκροταφείο», «Το πεδίο της μάχης».

3. «Τα αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα»

4. «Τα ανεξέλεγκτα συναισθήματα» και 5. «Μήδεια».

Συμβουλευόμαστε και την κάτοψη της έκθεσης (από τον σχετικό οδηγό).

α. Εισαγωγή στον κόσμο των συναισθημάτων – η αποτύπωσή τους στην τέχνη, εκθέματα 1-12

Στην ενότητα αυτή θα δούμε πολλά “χαμογελαστά” πρόσωπα. Τι σας θυμίζει αυτό το χαμόγελο και τι μπορεί να εκφράζει;

Ποια άλλα συναισθήματα εκφράζουν/μεταδίδουν τα εκθέματα αυτής της ενότητας; Ποια μυθολογικά πρόσωπα πρωταγωνιστούν στις σχετικές σκηνές;

Μπορούμε ίσως να δούμε πιο προσεκτικά τα εκθέματα 10 και 11.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

β. Συναισθήματα στον ιδιωτικό χώρο, εκθέματα 13-31

Σκηνές από την ιδιωτική ζωή των ανθρώπων, παιδιά παίζουν με κατοικίδια ζώα, φίλοι διασκεδάζουν σε συμπόσια, τρυφερές χειρονομίες...

Ποια συναισθήματα αποτυπώνονται στα εκθέματα αυτής της ενότητας; Με ποιον τρόπο; (παραδείγματα)

Μπορούμε ίσως να δούμε πιο προσεκτικά τα εκθέματα 13, 16, 24 και 31.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

γ. Συναισθήματα στον δημόσιο χώρο, εκθέματα 32-52

Απόδοση τιμών σε σημαντικά για την πολιτεία πρόσωπα, απομάκρυσνη των “επικίνδυνων”, ανάμνηση θριάμβων και όχι μόνο...

Ποια θα λέγαμε ότι είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα εδώ; Γιατί;

Τι κοινό έχουν, ως προς τα συναισθήματα που εκφράζουν, τα εκθέματα 34-46;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

δ. Συναισθήματα και ιεροί χώροι, εκθέματα 53-64

Μπορούμε να ξεκινήσουμε την περιήγησή μας από το έκθεμα 53. Ποια συναισθήματα δημιουργεί σε εμάς;

Ποια συναισθήματα κυριαρχούν εδώ; Δώστε κάποια παραδείγματα.

Ποια ερωτήματα εκφράζουν οι πιστοί στο μαντείο της Δωδώνης (εκθέματα 61-64); Ποια νομίζετε ότι είναι τα συναισθήματά τους;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ε. Συναισθήματα σε έναν χώρο θλίψης και ελπίδας: το νεκροταφείο/ εκθέματα 65-82

Επιτύμβιες στήλες με σκηνές “αποχαιρετισμού” - θυμηθείτε και την επίσκεψη στον Κεραμεικό...

Κυριαρχούν πραγματικά η θλίψη και η ελπίδα; Πώς αποτυπώνονται στα εκθέματα; Παραδείγματα.

Ας γνωρίσουμε την Αλεξιβώλα (67), την ιστορία της Ζωής (70), τη Δαμασιστράτη (77) και μια αναπάντεχα τρυφερή ιστορία (69)...

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

στ. Τα συναισθήματα στο πεδίο της μάχης, εκθέματα 79-82

Ο αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής αυτής της ενότητας είναι... ποιος; Ποιοι είναι οι συμπρωταγωνιστές του;

Ποια συναισθήματα εκφράζουν, αλλά και προκαλούν στον θεατή, αυτά τα εκθέματα;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Πριν συνεχίσουμε, μια σύντομη ανάπαυλα, για να παρατηρήσουμε δύο μορφές που στέκονται στο κέντρο της έκθεσης, πρόκειται για τον Έρωτα και τον Πόθο.

Θα αναγνωρίζατε αυτές τις δύο μορφές ή τη μία από αυτές; Πώς; Ποια εντύπωση σας δίνουν;

Ο Έρωτας, γιος της Αφροδίτης και προσωποποίηση της ακαταμάχητης ερωτικής έλξης, από τα βέλη του οποίου δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς, παριστάνεται σε ένα ρωμαϊκό αντίγραφο έργου του αρχαίου γλύπτη Λυσίππου.

Ο Πόθος, γιος ή αδελφός του Έρωτα και προσωποποίηση της επιθυμίας για κάτι μακρινό, κάτι που λείπει, παριστάνεται σε ένα ρωμαϊκό αντίγραφο έργου του αρχαίου γλύπτη Λυσίππου.

Γιατί άραγε έχουν τοποθετηθεί στο κέντρο αυτής της έκθεσης για τα συναισθήματα; Ίσως περισσότερες απαντήσεις βρούμε στη συνέχεια, στις ενότητες...

ζ. ... για τις συναισθηματικές συγκρούσεις, εκθέματα 85-91

Μία χαρακτηριστική σκηνή εδώ είναι αυτή με πρωταγωνίστρια την Ιφιγένεια (85). Ποια συναισθήματα ανιχνεύουμε στα πρόσωπα που συμμετέχουν στη σκηνή; Πού βρίσκεται η σύγκρουση;

Για άλλη μια φορά όμως κυριαρχεί και η μορφή του Αχιλλέα. Ποια είναι η περίσταση εδώ και ποια η συναισθηματική σύγκρουση;

Ποιοι άλλοι γνωστοί σας ήρωες εμφανίζονται εδώ;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

η. ... για τα ανεξέλεγκτα συναισθήματα, εκθέματα 92-126

Πότε τα συναισθήματα είναι ανεξέλεγκτα και γιατί συγκροτούν τη μεγαλύτερη ενότητα της έκθεσης (με 34 εκθέματα); Τι νομίζετε;

Πολλοί οι πρωταγωνιστές εδώ, ίσως το κεντρικό πρόσωπο είναι ο Δίας με τις ερωτικές περιπέτειές του. Μπορείτε να εντοπίσετε κάποιες από αυτές;

Δεν λείπουν όμως και η Κλυταιμνήστρα, ο Ορέστης, οι Αίαντες (Τελαμώνιος και Λοκρός), ο Νεοπτόλεμος, ο Απόλλωνας, ο Θησέας και, βέβαια, ο Αχιλλέας. Αναζητήστε τα σχετικά εκθέματα. Ποια συναισθήματά τους/ποιες καταστάσεις δεν μπορούν να ελέγξουν αυτά τα πρόσωπα;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

θ. ... για τη Μήδεια, εκθέματα 127-129

Η εξέλιξη των έντονων, ανεξέλεγκτων συναισθημάτων κορυφώνεται ίσως στην περίπτωση της Μήδειας. Γνωρίζουμε την ιστορία της;

Μια λεπτομερή απεικόνιση της κατάληξης της τραγικής ιστορίας τής Μήδειας προσφέρει ο κρατήρας του 4ου αι. π.Χ. (129). Ας τον παρατηρήσουμε λίγο πιο προσεκτικά.

Πώς θα περιγράφαμε τη συναισθηματική κατάσταση των προσώπων που συμμετέχουν; Άλλα σχόλια;

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Γενικά: πώς εξελίχθηκε η σχέση λογικής και συναισθήματος από την αρχή ως το τέλος της έκθεσης; Θα μπορούσαμε να δώσουμε ακριβείς χαρακτηρισμούς στα συναισθήματα που ανιχνεύσαμε (θετικά, αρνητικά, ...); Υπάρχει κάποια ιδέα για την ερμηνεία της κεντρικής θέσης του Έρωτα και του Πόθου;

Τέλος: Ποιο από όλα τα εκθέματα σας έμεινε, για κάποιον λόγο, στο μυαλό; ...το θεωρείτε πιο ενδιαφέρον, εντυπωσιακό, χαρακτηριστικό, συγκινητικό...

Προσπαθήστε να το παρουσιάσετε όσο γίνεται πληρέστερα, περιγράφοντάς το και εξηγώντας γιατί σας εντυπωσίασε, σας συγκίνησε, σας φάνηκε ενδιαφέρον...

[υπεύθυνες καθηγήτριες: Κ. Τσιώρου, Ε. Στρίντζη]