Βιβλία που διαβάσαμε (και ξαναδιαβάσαμε) στη Β΄ και στη Γ΄ Γυμνασίου
κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2025-2026:
εντυπώσεις, σκέψεις και συμπεράσματα
Για μία ακόμη χρονιά, "διαβάσαμε μαζί"... Η ανάγνωση έγινε κομμάτι της δουλειάς μας στον Όμιλο Φιλαναγνωσίας και στην τάξη, με τον τρόπο που εφαρμόζουμε τα τελευταία χρόνια: αφιερώνουμε λίγη ώρα κάθε εβδομάδα, στο πλαίσιο των μαθημάτων της Γλώσσας και της Λογοτεχνίας, και διαβάζουμε το βιβλίο που έχουμε επιλέξει -προτιμώντας τη μεγαλόφωνη ανάγνωση. Ανάλογα με την έκταση του βιβλίου, η διαδικασία μπορεί να επεκταθεί σε τρεις, πέντε ή έξι μήνες της σχολικής χρονιάς. Πολύ σημαντικό συστατικό αυτής της προσπάθειας είναι η συζήτηση και η ανταλλαγή απόψεων που συνοδεύει την ανάγνωση, καθώς και τα προσωπικά ημερολόγια ανάγνωσης, τα οποία αξιοποιούμε για να καταγράφουμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις απορίες που προκύπτουν από την ανάγνωση και τη συζήτηση. Όταν η ανάγνωση ολοκληρώνεται, ακολουθεί μια απόπειρα αναστοχασμού, τόσο ελεύθερα και ατομικά, όσο και συλλογικά και λίγο πιο δομημένα (με τη βοήθεια μιας σειράς σημείων-ερωτημάτων για σκέψη, έκφραση, δημιουργία).
Ακολουθεί μια επιλογή των αναγνωσμάτων και της σχετικής δουλειάς μας.
Α. Αρχικά…
“Το Παιδί” του Γιάννη Παλαβού (διηγήματα)
“Οφείλουμε” από πέρσι τις εντυπώσεις μας από τη συλλογή διηγημάτων του Γιάννη Παλαβού “Το παιδί”, βιβλίο που διαβάσαμε κατά τη διάρκεια του Απριλίου και του Μαΐου 2025 στο (περσινό) Γ΄3. Οι ιστορίες της συλλογής διαβάστηκαν και σχολιάστηκαν στην τάξη. Στο τέλος αφιερώσαμε λίγο χρόνο και διατυπώσαμε παρατηρήσεις για όσα και όποια διηγήματα θέλαμε, με βάση κάποια ερωτήματα σχετικά με την τεχνική, το περιεχόμενο και τις ποικίλες προεκτάσεις των ιστοριών.
Τα διηγήματα “Ελάφι”, “Βάγια”, “Μεγάλος”, “Ζήνος”, “Γιάννης”, “Το δέντρο” άφησαν το ισχυρότερο αποτύπωμα και γράψαμε για αυτά, για παράδειγμα:
"Τα διηγήματα μας προκάλεσαν ανάμεικτες σκέψεις και συναισθήματα. Οι ιστορίες ήταν ενδιαφέρουσες και σου καλλιεργούσαν την επιθυμία να τις διαβάσεις μέχρι το τέλος. Σε κάποια σημεία, λόγω των πολλών πληροφοριών και λεπτομερειών που δίνονταν, έπρεπε να διαβάσεις ξανά και ξανά το κείμενο για να το καταλάβεις. Σε όλα τα διηγήματα υπάρχει ένα κοινό στοιχείο: εκτός από το ότι αναφέρονται με διάφορους τρόπους σε ανθρώπινες σχέσεις, υπάρχει παράλληλα το αίσθημα της απώλειας, είτε με τον θάνατο είτε με την απλή απουσία, και αυτό σε βάζει σε σκέψεις." (Ευαγγελία, Μαρία))
"Θα σύστηνα το διήγημα “Ελάφι”, γιατί αναφέρεται στο πώς ένα έφηβο αγόρι αντιμετωπίζει τη μοναξιά, αναζητάει τη χαρά και την ελπίδα έξω από το σπίτι. Ψάχνει στη φύση την αγάπη και τη φιλία, η οποία φαίνεται ότι είναι το ελάφι, καθώς θέλει απεγνωσμένα να βρει τρόπο να το σώσει. Για τους λόγους αυτούς και τη σύνδεση με τα προβλήματα των εφήβων, το διήγημα είναι ενδιαφέρον και επίκαιρο." (Μαρκέλα)
"Η 'Βάγια' είναι μια καλογραμμένη μικρή ιστορία, σε μερικές σελίδες έχει δράμα και μυστήριο που δύσκολα βρίσκονται σε ολόκληρα βιβλία." (Κωνσταντίνος)
"Το διήγημα 'Μεγάλος' ξεκίνησε ως μια συνηθισμένη ιστορία μέχρι την τελική ανατροπή. Ο συγγραφέας κατάφερε να μας μπερδέψει με έναν τρόπο, ώστε να πιστέψουμε ότι ο γιος ήταν μικρός σε ηλικία, αλλά τελικά ήταν μεγάλος με οικογένεια." (Παναγιώτα)
"Στον 'Ζήνο' η βίαιη συμπεριφορά του γιου φαίνεται να πηγάζει από την οικογένεια. Υπάρχουν πολλά οικογενειακά προβλήματα, όπως αποτυπώνονται και στην πολύωρη απουσία του πατέρα. Η κόρη ονομάζει τον χιονάνθρωπο 'Ζήνο', επειδή θέλει να έχει κατά κάποιον τρόπο κοντά της τον πατέρα της." (Ιωάννα).
Β. Ένα βιβλίο που ξαναδιαβάστηκε (από νέα ομάδα μαθητών/μαθητριών στη Γ΄ Γυμνασίου)…
“Ο Όσκαρ και η θεία Ροζ” ή “Αγαπητέ Θεέ” του Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ
Η πολύπλευρη επίδραση που είχε πέρσι η ανάγνωση της πολυδιαβασμένης και πολυμεταφρασμένης νουβέλας “Αγαπητέ Θεέ” (σύμφωνα με τη μετάφραση του έργου στα ελληνικά) οδήγησε στην απόφαση να δοκιμαστεί και φέτος στη Γ΄ Γυμνασίου (Γ΄3).
[Εκδόσεις του βιβλίου σε διάφορες χώρες του κόσμου: Αζερμπαϊτζάν, Κίνα, Ισπανία]
Ο Όσκαρ (ο δεκάχρονος πρωταγωνιστής του βιβλίου) προκάλεσε και πάλι έντονα συναισθήματα και ουσιαστικό προβληματισμό για θεμελιώδη ζητήματα. Επεξεργαστήκαμε το βιβλίο, αξιοποιώντας κάποια σημεία αναφοράς για αναστοχασμό και διατύπωση συμπερασμάτων στο ημερολόγιο ανάγνωσης.
Λίγα αποσπάσματα από τα ημερολόγια ανάγνωσης:
"Πιστεύω πως το θέμα του βιβλίου είναι η ζωή και ο θάνατος μέσα από τα μάτια και τις σκέψεις ενός δεκάχρονου παιδιού. Προσωπικά, προβληματίστηκα για το μέλλον και τη ζωή μου και για το τι θα γίνει όταν δεν θα ζω πια. Θα πρότεινα το βιβλίο, διότι πιστεύω ότι ο οποιοσδήποτε άνθρωπος μπορεί να ταυτιστεί ανεξαρτήτως ηλικίας, γιατί το βιβλίο μάς κάνει να αναρωτιόμαστε για τη ζωή και τον θάνατο." (Ηλιάνα)
"Θα πρότεινα αυτό το βιβλίο, αλλά μόνο σε συγκεκριμένα άτομα. Για παράδειγμα, θα το πρότεινα σε εφήβους που νιώθουν λίγο χαμένοι στη ζωή ή γενικά μπερδεμένοι και τους αρέσουν τα βιβλία. Επίσης, θα το πρότεινα σε άτομα τα οποία είναι απαισιόδοξα και έχουν γενικά μια πολύ άσχημη και λανθασμένη εικόνα για τη ζωή." (Μαρία)
"Το κυριότερο πράγμα που, πιστεύω, έχει προβληματίσει όλους τους αναγνώστες είναι το γεγονός ότι ένα μικρό παιδί γνώριζε πως η ζωή του θα τελείωνε σύντομα. Παρόλα αυτά, κατάφερε να την ζήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, μαθαίνοντας από τα λάθη του.
Πιστεύω πως το βιβλίο είναι κατάλληλο για όλες τις ηλικίες, αλλά θα το πρότεινα ιδιαίτερα στους εφήβους και στους μεσήλικες, διότι σε αυτές τις ηλικίες οι περισσότεροι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν νόημα και πίστη στη ζωή." (Εύα)
"Το θέμα του βιβλίου ταιριάζει τέλεια με τον τίτλο, διότι όλο το βιβλίο ήταν επιστολές ενός άρρωστου παιδιού προς τον Θεό. Μου έκανε εντύπωση ότι τα παιδιά-ασθενείς στο νοσοκομείο έβγαζαν παρατσούκλια από τις αρρώστιες τους και κάνανε κάτι στενάχωρο πιο αστείο και όχι τόσο σοβαρό στο μυαλό τους. Θα το πρότεινα σε όλους, σε κάθε ηλικία, γιατί δείχνει ότι και τα πολύ δύσκολα, αν έχεις κάποια ελπίδα, περνάνε πιο εύκολα." (Γεωργία)
"Οι επιστολές έχουν ύφος παιδικό και αυθόρμητο. Μέσα από αυτές ταυτιζόμαστε με τον Όσκαρ κι ακόμα, επειδή το θέμα παρουσιάζεται μέσα από τη “φωνή” ενός παιδιού, φαίνεται πιο “ανθρώπινο” και λιγότερο τρομακτικό." (Έλενα)
Γ. Κι ένα βιβλίο που διαβάστηκε στη Β΄ Γυμνασίου…
“Πιτσιμπούργκο” της Σώτης Τριανταφύλλου
Η ανάγνωση αυτού του βιβλίου ξεκίνησε στη Β΄ Γυμνασίου (Β΄1), καθώς αρχικά αξιοποιήσαμε αποσπάσματά του σε μια δραστηριότητα συγκριτικής θεώρησης με τα δημοτικά τραγούδια της ξενιτιάς. Επειδή όμως η ιστορία της Ελέγκως στη Χίο και του ξενιτεμένου συζύγου της Δημοσθένη στο Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ κίνησε έντονα το ενδιαφέρον μας, διαβάσαμε ολόκληρο το αφήγημα: ένα σύνολο επιστολών από τις αρχές του 20ού αιώνα (Ιανουάριος 1913-Ιούλιος 1914) ανάμεσα στο ζευγάρι. Η συγκεκριμένη επιλογή μάς έδωσε και μια εξαιρετική ευκαιρία να σχολιάσουμε τις σχετικές ιστορικές εξελίξεις, τις συνθήκες ζωής σε μια ταραγμένη περίοδο πολέμων, προσφυγιάς και μετανάστευσης, αποτέλεσε όμως και αφετηρία αναζήτησης στοιχείων για τη ζωή των μεταναστών στην Αμερική έναν αιώνα πριν, μαζί με όλες τις προεκτάσεις (επίκαιρες και διαχρονικές) του θέματος.
Μικρά αποσπάσματα από τα ημερολόγιά μας:
"Ο τίτλος του βιβλίου, σε συνδυασμό με τη φωτογραφία του εξωφύλλου, με μεταφέρει στην εποχή που οι γυναίκες είχαν περιορισμένα δικαιώματα. Νομίζω ότι θα διαβάσουμε το ημερολόγιο μιας γυναίκας που μιλάει για τη ζωή της σε αυτήν τη δύσκολη εποχή." (Στεφανία)
"Όσο διαβάζω τις επιστολές της Ελέγκως και του Δημοσθένη, έχω όλο και περισσότερη αγωνία για τι θα γίνει στη συνέχεια. Θεωρώ πως είναι ένα βιβλίο για όλες τις ηλικίες. Το θέμα του βιβλίου είναι η αγάπη, αλλά και οι δυσκολίες της ξενιτιάς. Ο τίτλος “Πιτσιμπούργκο” αναφέρεται ακριβώς στον τόπο της ξενιτιάς. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, με προβλημάτισε το αν ποτέ θα ξανασυναντηθεί το ζευγάρι και αν θα αλλάξει η σχέση μεταξύ τους. Διαβάζοντας τις επιστολές, βλέπουμε τα συναισθήματα των προσώπων με δικά τους λόγια, έτσι το αποτέλεσμα προκύπτει πιο άμεσα από ό,τι αν υπήρχε άλλος αφηγητής. Νιώσαμε έτσι τον πόνο, την αγάπη και τον καημό της ξενιτιάς." (Καλλιόπη)
"Πιστεύω ότι κάτι κακό θα συμβεί στην Ελέγκω ή ότι ακόμα το εισιτήριο δεν θα φτάσει ποτέ. Ανυπομονώ να διαβάσω και την τελευταία επιστολή. […] Το προαίσθημά μου επιβεβαιώθηκε, αλλά το γεγονός ήταν έτσι κι αλλιώς στενάχωρο και ήρθε κάπως απότομα. Ήταν μια ωραία ιστορία, μα με κακό τέλος." (Παναγιώτης)
"Η Ελέγκω νιώθει απελπισία που είναι μόνη της. Πραγματικά αναρωτιέμαι γιατί δεν σχολίασε αυτά που έλεγε ο Δημοσθένης, ήθελα πολύ να μάθω αν συμφωνεί να πάει να συνεργαστεί με τον Ιταλό. Ανυπομονώ να απαντήσει στα ερωτήματα του Δημοσθένη. […] Μου έκανε εντύπωση που γίνεται αναφορά σε πρόσφυγες που έρχονται από την Τουρκία, ήδη από το 1913, αλλά και η είδηση για τον νέο και την κοπέλα που φυλακίστηκαν, επειδή ήθελαν να παντρευτούν." (Μαρία)
"Το θέμα του βιβλίου ήταν μια σχέση εξ αποστάσεως στα παλιά χρόνια, όλα αποτυπωμένα σε επιστολές που αντάλλασσε το ζευγάρι. Ο τίτλος είναι το όνομα της πόλης στην οποία είχε μεταναστεύσει ο Δημοσθένης και θα πήγαινε μελλοντικά η Ελέγκω -όμως ποτέ δεν έφτασε. Το γεγονός ότι η ιστορία διαδραματίζεται μέσω επιστολών είναι αρκετά ενιδαφέρον, γιατί έτσι βλέπουμε την πλοκή και από τις δύο πλευρές, τα δύο πρόσωπα της δύσκολης αυτής σχέσης." (Καλυψώ)
"Το βιβλίο μάς βάζει να σκεφτούμε τη δύναμη της αγάπης που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα από το χαρτί και το μελάνι. Θα ήθελα το τέλος να βρίσκει την Ελέγκω στο Πιτσιμπούργκο μαζί με τον Δημοσθένη και έτσι να κλείνει επιτέλους η απόσταση που τους χωρίζει." (Αμαλία)
[Από το e-book μας:
Για το τέλος: Τι μένει από μια τέτοια δραστηριότητα;
Οι μαθήτριες και οι μαθητές εξηγούν πώς βλέπουν τη σημασία της συλλογικής ανάγνωσης ενός ολόκληρου βιβλίου...
"Η ανάγνωση του βιβλίου στην τάξη ήταν σημαντική για την εξοικείωση μεταξύ μας, για την επαφή μας με τον τρόπο σκέψης των υπόλοιπων παιδιών και για την αλληλεπίδραση των συναισθημάτων μας με αφορμή ένα τέτοιο κείμενο." (Παναγιώτης)
"Αν δεν διαβάζαμε το βιβλίο όλοι μαζί στην τάξη, δεν θα καθόμουν ποτέ στο σπίτι να το κάνω μόνη μου. Πιστεύω, λοιπόν πως πρέπει να συνεχίσουμε να κάνουμε τέτοιες αναγνώσεις βιβλίων, διότι αυτό βοηθάει όλους μας και κάνει και πιο ενδιαφέρον το μάθημα." (Σοφία)
"Κατά τη γνώμη μου, έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο το γεγονός ότι διαβάσαμε όλοι μαζί το βιβλίο, γιατί περνάγαμε ευχάριστα κατά την ανάγνωση και στο τέλος το σχολιάζαμε και βγάζαμε κάποια συμπεράσματα. Εμένα μου άρεσε και με επηρέασε πολύ θετικά." (Βασιλική)
"Βέβαια, αν δεν διαβάζαμε το βιβλίο στην τάξη, δεν θα το διάβαζα ποτέ. Επίσης, μου άρεσε και όταν ερχόταν κάτι ωραίο ή ένα κρίσιμο σημείο και έπρεπε να σταματήσουμε την ανάγνωση, για να συνεχίσουμε την επόμενη φορά, γιατί αυτό με έκανε να έχω αγωνία." (Βανέσα)
"Αφού διαβάσαμε μαζί με τις συμμαθήτριες και τους συμμαθητές μου, έχω καταλάβει κάποια πράγματα. Πρώτον, πως μου αρέσουν τα βιβλία. Δεύτερον, ότι αν υπάρχει η σωστή ατμόσφαιρα και η κατάλληλη παρέα, η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορεί να γίνει αρκετά ευχάριστη." (Νικολέττα)
