Δευτέρα 8 Οκτωβρίου 2012

Β΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική Γλώσσα/ Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική Λογοτεχνία

Β΄ Γυμνασίου/ Νεοελληνική Γλώσσα
Επιλεγμένο υλικό για τη Νεοελληνική Γλώσσα της Β΄ Γυμνασίου:

Β΄ Γυμνασίου Νεοελληνική Γλώσσα

1η Ενότητα/ Παραγωγή γραπτού λόγου

Α. Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω κείμενο:

Γραφικό, αρχοντικό, πασίγνωστο πια, το Γαλαξίδι ορθώνεται εκεί όπου κάποτε ήταν η αρχαία πόλη Οιάνθεια, με ιστορία 4000 χρόνων. Η ιστορία του αυτή, αλλά και οι κατάλληλες υποδομές του, καθιστούν σήμερα το Γαλαξίδι ένα από τα καλύτερα τουριστικά θέρετρα της Ελλάδας. Μοιάζοντας περισσότερο με νησί παρά με κωμόπολη, η πανέμορφη αυτή ναυτοπολιτεία σώθηκε από τους αρχιτεκτονικούς μοντερνισμούς και τις ανεξέλεγκτες κατασκευές, επειδή κρίθηκε διατηρητέα.

Όλοι όσοι πηγαίνουν για Σαββατοκύριακο στον Παρνασσό και την Αράχοβα -είτε για σκι είτε για βόλτα- πάντα κατεβαίνουν να τιμήσουν τις γαλαξιδιώτικες ταβέρνες. Και το Γαλαξίδι μπορεί να ευχαριστήσει ανθρώπους με αρκετά διαφορετικά γούστα, προσφέροντας από νυχτερινή διασκέδαση μέχρι παραδοσιακή ατμόσφαιρα επαρχίας. Μια βόλτα στο ναό του Αγίου Νικολάου, με το υπέροχο και μοναδικό ξυλόγλυπτο τέμπλο, στα ερείπια των τειχών της αρχαίας πόλης, αλλά και στους λαξευτούς τάφους της κλασικής περιόδου, στην περιοχή Καλαφάτη, επιβάλλεται. Βέβαια, και το μπάνιο στις παραλίες της περιοχής επιβάλλεται... το καλοκαίρι: πλαζ Καλαφάτη, που πρόσφατα αναπλάστηκε, αλλά και Κεντρί (ή, αλλιώς, Κοκκινόχωμα).

Στις ψαροταβέρνες του Γαλαξιδιού, τα θαλασσινά βρίσκονται σε μεγάλη αφθονία, όπως επίσης και οι μεζέδες στα μεζεδοπωλεία. Πέρα από τις σύγχρονες εκφάνσεις του όμως, το Γαλαξίδι συνεχίζει να είναι ένα μεγάλο χωριό με τις γιαγιάδες και τους παππούδες του, που βγάζουν τις καρέκλες τους στο δρόμο πρωί και απόγευμα.

(διασκευασμένο κείμενο από το περιοδικό “Γεωτρόπιο”)

B1. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του κειμένου, να αναφέρετε τέσσερεις λόγους για τους οποίους αξίζει να επισκεφτεί κανείς το Γαλαξίδι.

B2. Να βρείτε τα υποκείμενα των υπογραμμισμένων ρημάτων.

Γ. Η τάξη σας οργανώνει έκθεση φωτογραφίας με θέμα “Τόποι των διακοπών μας”, στην οποία οι σχετικές φωτογραφίες θα συνοδεύονται από ένα κείμενο παρουσίασης της περιοχής στην οποία κάνετε τις καλοκαιρινές (ή άλλες) διακοπές σας. Επιλέξτε, λοιπόν, τον αγαπημένο σας τόπο διακοπών και παρουσιάστε τον σε ένα κείμενο 200-230 λέξεων (το παραπάνω κείμενο για το Γαλαξίδι θα σας δώσει ιδέες).

Μην ξεχάστε να αναφέρετε: το όνομα της περιοχής, τη γεωγραφική της θέση, στοιχεία σχετικά με το φυσικό περιβάλλον, πληροφορίες για την ιστορία, τον πολιτισμό και τη σύγχρονη εικόνα της περιοχής, αξιοθέατα, ενδιαφέρουσες δραστηριότητες και ό,τι άλλο θεωρείτε αξιοσημείωτο!

Και για την επόμενη φορά: περιμένουμε μια φωτογραφία από την περιοχή!

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Β΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική Γλώσσα

1η Ενότητα: Από τον τόπο μου σ΄ όλη την Ελλάδα

Α. Κείμενο

Διεθνές φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Δράμας

Η άνοιξη του ελληνικού κινηματογράφου και αυτόν το Σεπτέμβρη στη Δράμα!

Για μία ακόμη χρονιά –από 20 έως 25 Σεπτεμβρίου– η Δράμα, μια πόλη που η ιστορία της χάνεται στα βάθη των αιώνων, υποδέχεται τους «σινεφίλ» για να απολαύσουν τη φιλοξενία των Δραμινών παράλληλα με τις φεστιβαλικές εκδηλώσεις.

Στο πλαίσιο του 16ου Διεθνούς Φεστιβάλ Μικρού Μήκους, του 33ου Φεστιβάλ Ελληνικών Ταινιών Μικρού Μήκους και του digi2010, το Φεστιβάλ Δράμας προετοιμάζει τις φετινές του προβολές.

Το πολιτιστικό αυτό γεγονός, ιδιαίτερα σημαντικό για τη χώρα μας αλλά και με μια δυναμική που ξεπερνά τα σύνορά μας, αποτελεί πλέον ένα θεσμό που καταξιώθηκε στο πέρασμα του χρόνου ως έκφραση της δημιουργικής προσπάθειας των νέων σκηνοθετών. Με συμμετοχή 48 ψηφιακών ταινιών –στο διαγωνιστικό του μέρος–, έκθεση και διαγωνισμό φωτογραφίας, προβολές ελληνικών και ξένων ταινιών μικρού μήκους και πληθώρα άλλων παράλληλων εκδηλώσεων, το Φεστιβάλ Δράμας είναι πλέον μια κορυφαία πολιτιστική δραστηριότητα που προβάλλει την πόλη της Δράμας αλλά και την Ελλάδα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το Φεστιβάλ Ελληνικών Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας ξεκίνησε το 1978 ως μια πρωτοβουλία της Κινηματογραφικής Λέσχης Δράμας, και, ύστερα από μια λαμπρή διαδρομή στο χώρο της 7ης τέχνης, τα τελευταία χρόνια διεξάγεται παράλληλα με το Διεθνές Φεστιβάλ. Μέχρι σήμερα έχουν διαγωνιστεί περισσότερες από 1.000 ελληνικές ταινίες μικρού μήκους.

Ως ένας αποκεντρωμένος θεσμός πολιτισμού και τέχνης, το Φεστιβάλ έχει κατακτήσει και το πιο απαιτητικό σινεφίλ κοινό με το υψηλό επίπεδό του και τη διεθνή του ακτινοβολία.

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα των εκδηλώσεων στο www.dramafilmfestival.gr .

Β. Ερωτήσεις κατανόησης και λεξιλογίου

1. α) Πώς καταλαβαίνετε τη φράση “η άνοιξη του ελληνικού κινηματογράφου”;

β) Προσπαθήστε να εξηγήσετε το λογοπαίγνιο που υπάρχει στον τίτλο (“η άνοιξη...Δράμα”).

2. α) Το κείμενο μας προσκαλεί στη Δράμα για ένα συγκεκριμένο γεγονός. Ποιο είναι αυτό και γιατί είναι σημαντικό; Δικαιολογήστε την απάντησή σας με λέξεις και φράσεις του κειμένου.

β) Σε ποιο σημείο του κειμένου γίνεται αναφορά στη σημασία της πόλης γενικά (πέρα από το συγκεκριμένο γεγονός που διαφημίζεται);

3. σινεφίλ, καταξιώθηκε, πληθώρα, διεξάγεται, αποκεντρωμένος: να γράψετε από μία συνώνυμη λέξη ή φράση.

4. Ξέρετε τι είναι οι ταινίες μικρού μήκους; (προετοιμασία για προφορική απάντηση)

Β΄ Γυμνασίου/ Νεοελληνική Γλώσσα

Α. Κείμενο

Οι είκοσι τέσσερις ώρες της μέρας για κάποιους είναι πολύ λίγες. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για εργαζόμενες μητέρες οι οποίες πηγαίνουν και στο σχολείο! Διαβάστε προσεκτικά το άρθρο που ακολουθεί:

Στην τελευταία τάξη του Εσπερινού Λυκείου φοιτά η Δέσποινα Αποστολάκη, η οποία πηγαινοέρχεται καθημερινά από το Αρκαλοχώρι στο Ηράκλειο, για να παρακολουθήσει τα μαθήματά της. Σε ηλικία τριάντα τεσσάρων ετών η κυρία Αποστολάκη, μητέρα δύο παιδιών, αποφάσισε να συνεχίσει το σχολείο από τη Β΄ Γυμνασίου, καθώς είχε διακόψει όταν τέλειωσε την Α΄ τάξη του Γυμνασίου και μόλις δεκατριών ετών παντρεύτηκε. Οι ανάγκες της οικογένειας την κράτησαν μακριά από το σχολείο. Είχε να φροντίσει δύο παιδιά και, παράλληλα, να εργαστεί ως ξενοδοχοϋπάλληλος, ώστε να συνεισφέρει στα οικονομικά της οικογένειας. Οι γιοι της έχουν πια τελειώσει το πανεπιστήμιο και εκείνη, σε ηλικία 39 ετών, ετοιμάζεται να δώσει πανελλαδικές εξετάσεις, με στόχο της Νομική Σχολή.
Η κυρία Αποστολάκη, έχοντας τη συμπαράσταση του συζύγου και των παιδιών της, πριν από πέντε χρόνια γράφτηκε στο Γυμνάσιο Αρκαλοχωρίου, γιατί στην περιοχή δεν υπήρχε εσπερινό σχολείο. Οι συμμαθητές της ήταν μικρότεροι σε ηλικία από τα παιδιά της και ο κοινωνικός περίγυρος δεν είδε «με καλό μάτι» το εγχείρημά της, παρ’ όλα αυτά αποφάσισε με κάθε τρόπο να πραγματοποιήσει το όνειρό της. Η σχολική κοινότητα την αγκάλιασε και η ίδια λέει «Τα παιδιά συνήθως είναι πιο εύκολα από εμάς τους μεγάλους. Τα παιδιά το αποδέχτηκαν φυσιολογικά, με αγκάλιασαν και με έβλεπαν σαν μαμά τους. Και οι καθηγητές ήταν πάρα πολύ καλοί και μάλιστα ξεκαθάρισαν ότι ήμουν ίση μεταξύ ίσων. Αντίθετα, η κοινωνία το αποδέχτηκε δύσκολα. Μου έλεγαν ότι είναι τρέλα, ότι δεν υπάρχει λογική σ’ αυτό που πάω να κάνω. Έλεγαν ότι εμείς οι μεγάλοι έχουμε τελειώσει. Τέτοιες ιδέες υπάρχουν!». Και ενώ όλοι της έλεγαν ότι το να επιστρέψει στο σχολείο είναι εξωφρενικό, εκείνη πιστεύει ότι πολλοί απ’ αυτούς θα ήθελαν να κάνουν το ίδιο, αλλά δεν έχουν το χρόνο ή το ψυχικό σθένος.

Οι δυσκολίες για μια εργαζόμενη μητέρα είναι πολλές. Ειδικά η κυρία Αποστολάκη καθημερινά έρχεται στο Ηράκλειο από το Αρκαλοχώρι και αρκετές φορές, όταν σχολάει στις 11.30 (αφού τώρα πια φοιτά στο Εσπερινό Λύκειο), επιστρέφει στο σπίτι της μετά τα μεσάνυχτα. Τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα το χειμώνα, όταν επικρατούν κακές καιρικές συνθήκες. Όμως τίποτα δε μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην επίτευξη του στόχου της. Μάλιστα, είναι τέτοια η θέλησή της, που έχει καταφέρει να είναι άριστη μαθήτρια. Βέβαια, για να καταφέρει όλα όσα έχει αναλάβει θυσιάζει χρόνο από την προσωπική της ζωή, ακόμα και από τον ύπνο της. Πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες που εργάζεται, το χειμώνα ασχολείται με αγροτικές εργασίες. Μέσα σ’ όλα αυτά έχει να φροντίσει το σύζυγο και τα παιδιά της και να κάνει όλες τις δουλειές του σπιτιού «Η οικογένεια δε νομίζω ότι έχει κανένα πρόβλημα, αρκεί να μη στερηθεί και τίποτα. Αυτή είναι η αλήθεια. Βέβαια ο σύζυγός μου με στήριξε. Χωρίς αυτόν θα ήταν όλα πολύ πιο δύσκολα» αναφέρει η ίδια.

(Διασκευή από τον ημερήσιο τύπο)

Β. Ερωτήσεις

1. Η εργαζόμενη μητέρα του άρθρου που διαβάσατε έχει μια “ιδιαιτερότητα”. α) Ποια είναι αυτή η ιδιαιτερότητα; β) Πώς αντιμετωπίζουν αυτή την ιδιαιτερότητα τα διάφορα πρόσωπα του (στενού και ευρύτερου) περιβάλλοντός της;

2. Σύμφωνα με όσα διαβάσατε, ποιοι παράγοντες βοηθούν την κ. Αποστολάκη να αντιμετωπίσει τις καθημερινές δύσκολίες του εξαιρετικά φορτωμένου προγράμματός της;

3. πηγαινοέρχεται, ξενοδοχοϋπάλληλος, πανελλαδικές, μεσάνυχτα: α) Να αναλύσετε τις σύνθετες λέξεις στα συνθετικά τους. β) Σε ποια είδη σύνθετων λέξεων ανήκουν οι δύο πρώτες;

4. α) Να βρείτε τα υποκείμενα των υπογραμμισμένων ρημάτων της δεύτερης παραγράφου.

β) Τα ίδια ρήματα της δεύτερης παραγράφου να δοθούν στον τύπο που ζητείται σύμφωνα με τις οδηγίες της παρένθεσης:

γράφτηκε (συνοπτικό στο μέλλον)

αποφάσισε (εξακολουθητικό στο παρελθόν)

αγκάλιασε (συντελεσμένο στο παρελθόν)

ξεκαθάρισαν (συντελεσμένο στο μέλλον)

έχουμε τελειώσει (εξακολουθητικό στο μέλλον)

γ) Τα υπογραμμισμένα ρήματα της τελευταίας παραγράφου να γραφτούν στο ίδιο πρόσωπο και στον ίδιο αριθμό του παρατατικού και του ενεστώτα.

5. Να παρουσιάσετε τα δομικά στοιχεία της τελευταίας παραγράφου.

Γ. Παραγωγή λόγου

Με αφορμή το παραπάνω άρθρο, οργανώνετε στην τάξη σας μια συζήτηση για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που προκύπτουν για μια οικογένεια, όταν η μητέρα εργάζεται. Εσείς τονίζετε ιδιαίτερα τη θετική πλευρά του ζητήματος, αναγνωρίζετε όμως ότι υπάρχουν δυσκολίες και προβλήματα και προτείνετε τρόπους αντιμετώπισής τους. Γράψτε το κείμενο που θα διαβάστε στους συμμαθητές σας! (250-300 λέξεις)

Γ΄ Γυμνασίου/ Νεοελληνική Λογοτεχνία

Εισαγωγικό μάθημα - Ερωτήσεις για τα αποσπάσματα από το διήγημα του Ίταλο Καλβίνο "Η βροχή και τα φύλλα"

1. Τα αποσπάσματα προέρχονται από τη σειρά διηγημάτων του Ίταλο Καλβίνο “Μαρκοβάλντο, Οι εποχές στην πόλη”, καθένα από τα οποία εκπροσωπεί μια συγκεκριμένη εποχή του χρόνου (καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας, άνοιξη). Σε ποια εποχή νομίζετε ότι τοποθετούνται τα αποσπάσματα που διαβάσατε; Δικαιολογήστε την απάντησή σας με στοιχεία από τα κείμενα.

2. Στα αποσπάσματα υπάρχουν ορισμένα στοιχεία για την προσωπικότητα του κεντρικού ήρωα. Να τα συγκεντρώσετε και να περιγράψετε το χαρακτήρα του.

3. Να επιλέξετε δύο χαρακτηριστικές εικόνες, να τις χαρακτηρίσετε και να τις παρουσιάσετε αναλυτικά.

4. Με βάση τα συγκεκριμένα αποσπάσματα, θα θέλατε να διαβάσατε ολόκληρα τα διηγήματα; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Και τα αποτελέσματα της ομαδικής εργασίας:

3o Γυμνάσιο Αιγάλεω Γ΄ Γυμνασίου/Γ3

12 και 13 Σεπτεμβρίου 2012

Εργασία σε ομάδες:

Διαβάσαμε και “εικονογραφήσαμε” αποσπάσματα του “φθινοπωρινού” διηγήματος του Ίταλο Καλβίνο “Η βροχή και τα φύλλα”.

Οι επιλογές εικονογράφησης κάθε ομάδας και η αιτιολόγησή τους

1. Όνομα ομάδας: “Η ομάδα πύραυλος”

Έργο: Wassily Kandinsky, “Moscow I”

Επιλέξαμε αυτό το έργο, γιατί απεικονίζει το ουράνιο τόξο που “χρωματίζει” όλη την πόλη, τα πουλιά μεταναστεύουν (θυμηθήκαμε τις μπεκάτσες του αποσπάσματος) και η πόλη ηρεμεί μετά τη φθινοπωρινή βροχή.

2. Όνομα ομάδας: “Τα αστέρια”

Έργα: Claude Monet, “The Waterlily Pond, Harmony in Green” / Paul Cezanne, “L' Estaque”

Επιλέγουμε την πρώτη εικόνα, που δείχνει ένα τοπίο με λουλούδια και δέντρα, επειδή ο Μαρκοβάλντο ασχολείται με το φυτό του. Το δεύτερο έργο το επιλέξαμε επειδή μπορεί να δείχνει την περιοχή στην οποία μένει ο Μαρκοβάλντο.

3. Όνομα ομάδας: “Τα στρουμφάκια”

Έργο: Jackson Pollock, “Landscape with Steer”

Ο συγκεκριμένος πίνακας έχει πολλά χρώματα, όπως το ουράνιο τόξο, και μπορούμε να τον συνδέσουμε με την τελευταία εικόνα του κειμένου (το φύλλο “χορεύει” στον αέρα και χρωματίζεται από το ουράνιο τόξο).

4. Όνομα ομάδας: “Ξενοφών Ξ.”

Έργο: Vincent van Gogh, “The flowering plum tree”

Επιλέξαμε αυτή την εικόνα, διότι ο ήρωας του βιβλίου φαίνεται να είχε μεγάλη αγάπη για τη φύση και αυτή η εικόνα ταιριάζει απόλυτα. Επίσης, αυτή η εικόνα αναφέρεται στο φθινόπωρο, όπως και το απόσπασμα. Αυτό το φυτό μας φαίνεται ότι εκφράζει απόλυτα το φυτό του Μαρκοβάλντο.

5. Όνομα ομάδας: “Καληνύχτα”

Έργα: Pablo Picasso, “Εργοστάσιο στο Όρτα ντε Έμπρο” και “Περιστέρι για το Φεστιβάλ Νεολαίας”

Το εργοστάσιο μας θυμίζει το εργοστάσιο στο οποίο δούλευε ο Μαρκοβάλντο, με τον γκρίζο ουρανό του φθινοπώρου. Το περιστέρι μας θυμίζει τα πουλιά που είδε ο Μαρκοβάλντο στον ουρανό.

Γ΄ Γυμνασίου/ Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Εισαγωγή στο δημοτικό τραγούδι

1. Τα δημοτικά τραγούδια αποτελούν μία μόνο έκφραση της λαϊκής παράδοσης, η οποία αποτελείται από όλες τις πλευρές και εκδηλώσεις του υλικού και πνευματικού βίου ενός λαού, από το σύνολο των πολιτισμικών στοιχείων, όπως αυτά κληροδοτήθηκαν από τις παλαιότερες στις νεότερες γενιές. Για να καταλάβουμε τη λαϊκή παράδοση μελετάμε:

την πνευματική δημιουργία, π.χ.

την υλική δημιουργία, π.χ.

τις διάφορες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, π.χ.

θεσμούς, ιδέες, δραστηριότητες, π.χ.

τον τρόπο ζωής σε διάφορα επίπεδα (οικογενειακό, επαγγελματικό, κοινωνικό) και τη διαμόρφωση ανάλογων σχέσεων.

Συμπληρώστε τα παραδείγματα!

2. Μπορείτε να προσδιορίσετε σύντομα τι είναι τα δημοτικά τραγούδια; (προφορικά)

3. Γνωρίζετε κάποιο δημοτικό τραγούδι; Μπορείτε να θυμηθείτε τον πρώτο στίχο (ή περισσότερους);

4. Ακούστε με προσοχή το δημοτικό τραγούδι “Με γελάσαν τα πουλιά”. Ποιο νομίζετε ότι είναι το βασικό νόημά του;

5. Πολλά από τα παραπάνω στοιχεία της λαϊκής παράδοσης μπορούμε να τα συναντήσουμε στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης στην Πλάκα. Διαβάστε την παρουσίαση του Μουσείου στην ιστοσελίδα του: http://www.melt.gr/ και απαντήστε (στο τετράδιό σας):

-Ποιες πλευρές του λαϊκού πολιτισμού μπορεί να γνωρίσει ο επισκέπτης του μουσείου;

-Από τα εκθέματα που αναφέρονται, ποια σας φαίνονται πιο ενδιαφέροντα; Εξηγήστε το!

Γ΄ Γυμνασίου/ Νεοελληνική Λογοτεχνία/Δημοτικά νανουρίσματα

Ερωτήσεις-Παρατηρήσεις-Υλικό για σύγκριση

(οι απαντήσεις στο τεράδιό σας)

1. Η προσεκτική ανάγνωση των δύο τραγουδιών οδηγεί στη διαπίστωση ότι το πρώτο απευθύνεται σε αγόρι και το δεύτερο σε κορίτσι. Από ποια συγκεκριμένα στοιχεία των τραγουδιών βγαίνει αυτό το συμπέρασμα και ποιες αντιλήψεις αποκαλύπτονται σχετικά με τη διαφορά των δύο φύλων;

2. Το πρώτο νανούρισμα, εκτός από τον ποιητικό του χαρακτήρα, έχει και στοιχεία αφηγηματικά (μας λέει μια μικρή ιστορία). Παρουσιάστε το περιεχόμενό του σε ένα σύντομο πεζό κείμενο.

3. Αν έπρεπε να αποτυπώσετε με εικόνες (π.χ. ζωγραφική, κολάζ, φωτογραφία) την πιο χαρακτηριστική σκηνή ή την τελική εντύπωσή σας από τα νανουρίσματα, τι θα επιλέγατε; Περιγράψτε με λόγια ή δημιουργήστε το σχετικό έργο.

4. Τα βασικά χαρακτηριστικά της τεχνικής των δημοτικών τραγουδιών, ορισμένα από τα οποία συναντάμε και στα νανουρίσματα που αναλύσαμε:

α. ζωντάνια και δραματικότητα στο ύφος, β. λιτός και πυκνός λόγος, γ. άστοχα ερωτήματα, δ. προσωποποιήσεις (έμψυχων και άψυχων), ε. ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος στίχος (σπάνια με ομοιοκαταληξία), στ. τριαδικό σχήμα – χρήση του τυπικού/συμβολικού αριθμού 3, ζ. το θέμα του αδυνάτου, η. η αρχή της ισομετρίας – αποφυγή διασκελισμών, θ. επανάληψη ή ολοκλήρωση του νοήματος του α΄ ημιστιχίου στο β΄ ημιστίχιο

Ποια από τα παραπάνω μπορείτε να καταλάβετε και να βρείτε στα νανουρίσματα; [τα υπόλοιπα θα τα εξηγήσουμε]

5. Διαβάστε και ακούστε ένα άλλο “Νανούρισμα”, που δεν ανήκει βέβαια στα δημοτικά τραγούδια αλλά η δημιουργία βασίζεται στη λαϊκή παράδοση και αναφέρεται σε αυτή.

Νάνι, το παιδί μου, νάνι, που δεν ήθελε νερό,
τ' άλογό μας το μεγάλο. Αχ, καρδούλα μου, ποιος ξέρει
τι να λέει το ποταμάκι στο λιβάδι το χλωρό.
Νάνι, το νερό το μαύρο μες στα πράσινα χορτάρια
που ψιλό τραγούδι πιάνει. Νάνι, την τριανταφυλλιά μου
που τη γης δακρυοποτίζει, τ' άλογό μας το καλό.
Τ' έχει πόδια λαβωμένα, τραχηλιά κρουσταλλιασμένη,
τ΄ έχει ένα ασημένιο λάζο καρφωμένο μες στα μάτια.
Μόνο μια φορά σαν είδε τ' αντρειωμένα τα βουνά
εχλιμίντρισε κι εχάθη στα νερά τα σκοτεινά.

Αχ, πού πήγες άλογό μου που δεν ήθελες να πιεις,
αχ, μαράζι μες στο χιόνι. Νάνι, το γαρούφαλό μου
που τη γης δακρυοποτίζει, τ' άλογό μας το καλό.
Μην έρχεσαι, μην μπαίνεις, το παρεθύρι κλείστο
με φυλλωσιές ονείρου, μ' όνειρα φυλλωσιάς.
Κοιμάται το παιδάκι μου, σωπαίνει το μωρό μου.
Αχ, πού πήγες άλογό μου που δεν ήθελες να πιεις,
άλογο της χαραυγής.

(Από το “Ματωμένο γάμο” του Federico Garcia Lorca, στίχοι: Νίκος Γκάτσος, μουσική: Μάνος Χατζιδάκις)

-Βρίσκετε ομοιότητες ως προς το περιεχόμενο με τα δημοτικά νανουρίσματα που αναλύσαμε; Ποιες είναι αυτές;

-Υπάρχει κάποιο στοιχείο που, κατά τη γνώμη σας, κυριαρχεί στο παραπάνω νανούρισμα; Σε ποιες σκέψεις σας οδηγεί;

Κυριακή 7 Οκτωβρίου 2012

Γ΄ Γυμνασίου, Δραματική Ποίηση

Εργασίες

3o Γυμνάσιο Αιγάλεω/ Γ΄ Γυμνασίου

Εισαγωγή στη Δραματική Ποίηση

1. Τι ξέρουμε ήδη;

Προσπαθήστε να εξηγήσετε σύντομα τι σας φέρουν στο μυαλό οι παρακάτω λέξεις. Αν μπορείτε, δώστε έναν δικό σας ορισμό. Μπορείτε ακόμα να συμπληρώσετε την ετυμολογία όσων λέξεων γνωρίζετε.

θέατρο:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

δράμα:

τραγωδία:

κωμωδία:

ορχήστρα:

ακουστική:

2. Ας ξεκινήσουμε με τα περισσότερο απλά και πρακτικά...

Ο χώρος: το αρχαίο θέατρο

Μια κάτοψη (δηλαδή;):

Ας συμπληρώσουμε μαζί τα κενά στο παρακάτω κείμενο:

Ο επισκέπτης ενός αρχαίου θεάτρου διακρίνει σε αυτό τρία βασικά μέρη. Το μεγαλύτερο είναι το _______________, το μέρος δηλαδή που προοριζόταν για τους θεατές. Ακριβώς απέναντί του υπήρχε η ___________, ο χώρος δηλαδή στον οποίο κινούνταν οι ηθοποιοί (υποκριτές). Τέλος, ανάμεσα στα δύο αυτά μέρη υπήρχε η _______________, ένας κυκλικός ή ημικυκλικός χώρος όπου εκτελούσε τις κινήσεις του (χόρευε) ο χορός. Η είσοδος του χορού γινόταν από τις ____________.

http://www.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=10341

(δικτυακός κόμβος Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού)

Θέατρο Διονύσου Ελευθερέως

Στο ανατολικό τμήμα της νότιας πλευράς της Ακρόπολης δεσπόζουν τα ερείπια του Διονυσιακού Θεάτρου, ακριβώς βόρεια από το Ιερό του Διονύσου. Το μεγαλύτερο μέρος των καταλοίπων που διατηρούνται σήμερα ανήκει στη μνημειακή διαμόρφωση του θεάτρου από τον άρχοντα της Αθήνας Λυκούργο, στο δεύτερο μισό του 4ου αι. π.Χ. Ο πυρήνας όμως του θεάτρου ανάγεται στον 6ο αι. π.Χ.

Στο Ιερό του Διονύσου στη Νότια Κλιτύ της Ακρόπολης λατρευόταν ο Διόνυσος ως Ελευθερεύς επειδή η λατρεία του είχε εισαχθεί στην Αθήνα από τις Ελευθερές της Βοιωτίας, από τον Πεισίστρατο και τους γιους του, στο β' μισό του 6ου αι. π.Χ. Σ' αυτό γιορτάζονταν κάθε χρόνο κατά τον μήνα Ελαφηβολιώνα, στα τέλη Μαρτίου με αρχές Απριλίου, τα Μεγάλα ή εν Άστει Διονύσια, η λαμπρότερη γιορτή προς τιμήν του θεού. Εκείνη την εποχή ανεγέρθηκε ο αρχαϊκός ναός του Διονύσου, ενώ λίγο βορειότερα από αυτόν, στην πλαγιά του λόφου και σε επίπεδο περίπου τριών μέτρων υψηλότερα, ισοπεδώθηκε ένας κυκλικός χώρος στον οποίο τελούνταν τα λατρευτικά δρώμενα προς τιμήν του θεού. Τις τελετές αυτές παρακολουθούσαν οι θεατές καθισμένοι στο πρανές του λόφου, στο οποίο λίγο καιρό αργότερα τοποθετήθηκαν ξύλινα καθίσματα. Ο κυκλικός αυτός χώρος, διαμορφωμένος από πατημένο χώμα, είχε διάμετρο 25μ. περίπου και αποτέλεσε την πρώτη «ορχήστρα» (από το ρήμα ορχούμαι = χορεύω) του μετέπειτα θεάτρου.

Η θεατρική κατασκευή του 5ου αι. π.Χ. πρέπει να ήταν απλή, η ακριβής όμως μορφή της δεν έχει διευκρινισθεί πλήρως. Τα καθίσματα του κοίλου σταδιακά αντικαταστάθηκαν από λίθινα, ενώ για πρώτη φορά κατασκευάστηκαν κλίμακες που διαιρούσαν το κοίλο σε κερκίδες και οριοθετήθηκαν οι πάροδοι του θεάτρου. Κατασκευάστηκε επίσης μία σταθερή λίθινη σκηνή, την οποία αποτελούσε ένα απλό ορθογώνιο κτίσμα. Η σκηνή ήταν το μέρος εκείνο του θεάτρου που υπέστη τις περισσότερες αλλαγές στο πέρασμα του χρόνου, οι απόψεις όμως των μελετητών σχετικά με την ακριβή μορφή της σε κάθε χρονική φάση διαφέρουν.

Κατά την περίοδο του άρχοντα Λυκούργου, στο β' μισό του 4ου αι. π.Χ., το κοίλο του θεάτρου κατασκευάστηκε εξολοκλήρου λίθινο και επεκτάθηκε μέχρι τη ρίζα του Ιερού Βράχου. Υπολογίζεται ότι σε αυτή την περίοδο το θέατρο χωρούσε περίπου 15000-16000 θεατές. Στην πρώτη σειρά καθισμάτων, τη λεγόμενη προεδρία, υπήρχαν 67 μαρμάρινοι θρόνοι, ο καθένας από τους οποίους έφερε χαραγμένο το όνομα του επίσημου προσώπου για το οποίο προοριζόταν. Ο θρόνος του ιερέα του Διονύσου Ελευθερέως βρισκόταν στο μέσον της σειράς. Κατά την ελληνιστική περίοδο σημαντικές αλλαγές πρέπει να πραγματοποιήθηκαν μόνο στη σκηνή του θεάτρου, η οποία όμως απέκτησε ιδιαίτερα μνημειακή μορφή κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους.

Το 86 π.Χ., κατά την επιδρομή του Σύλλα, η σκηνή, όπως και ολόκληρο το θέατρο, υπέστησαν σημαντικές ζημιές. Στα μέσα του 1ου αι. μ.Χ., επί αυτοκράτορα Νέρωνα, κατασκευάστηκε νέα σκηνή εντυπωσιακών διαστάσεων. Η ορχήστρα, λόγω της επέκτασης της σκηνής, μετασχηματίστηκε σε ημικύκλιο και πλακοστρώθηκε με μάρμαρο, ενώ την ίδια περίοδο πρέπει να καλύφθηκε με μαρμάρινες πλάκες ο περιμετρικός αγωγός γύρω από αυτή.

Ύστερα από την εισβολή των Ερούλων, το 267 μ.Χ., το θέατρο χρησιμοποιούνταν κυρίως για τις συγκεντρώσεις της Εκκλησίας του Δήμου. Γύρω στα τέλη του 5ου αι. μ.Χ. ανεγέρθηκε στην ανατολική πάροδο του θεάτρου μία μονόκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική και η ορχήστρα χρησιμοποιήθηκε ως αυλή της.

Από το 1998 έως το 2004, στο πλαίσιο των έργων της Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων της Αθήνας, αρμοδιότητας της Α΄ΕΠΚΑ, πραγματοποιήθηκαν περιορισμένης έκτασης εργασίες καθαρισμού στο κοίλο του θεάτρου.

Η Επιτροπή Ιερού και Θεάτρου του Διονύσου - Ασκληπιείου (Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε.) εκτελεί εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης στο Διονυσιακό Θέατρο.

Συντάκτης:

Έφη Γιαννικαπάνη, αρχαιολόγος

Εισαγωγή στη δραματική ποίηση (Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, σ. 63-70)

Συμπληρωματικό φύλλο εργασίας

θέατρο, δραματικοί αγώνες, χορηγία, διδασκαλίες, χορός, υποκριτές... Πώς όμως ξεκίνησαν όλα;

Οι ρίζες του δράματος βρίσκονται στη λατρεία του Διονύσου. Πιο συγκεκριμένα:

Οι πιστοί του θεού τραγουδούσαν ένα ________________ _______________ άσμα, που ονομαζόταν ________________ . Το τραγούδι συνόδευε __________ και __________ γύρω από το βωμό του Διονύσου. Τον ύμνο συμπλήρωνε μία _______________ σχετική με το Διόνυσο (ζωή και παθήματα), για την οποία ήταν υπεύθυνος ο ___________. Στο χορό, ο οποίος ονομαζόταν __________, συμμετείχαν ____ χορευτές, ίσως μεταμφιεσμένοι σε τράγους.

Τα τρία είδη της δραματικής ποίησης (____________, _____________, _____________ ________) προήλθαν από αυτές τις _____________ λατρευτικές εκδηλώσεις.

Για την τραγωδία...

Ο Αρίων και ο ρόλος του

Ιδιότητα: ________________________________________________________

Καταγωγή: ______________________________________________________

Τόπος και χρόνος δραστηριοποίησης: _________________________________________________

Καινοτομίες:_____________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Χαρακτηρισμός: __________________________________________________________________

Ποιοι ήταν αρχικά οι τραγωδοί; ______________________________________________________

________________________________________________________________________________

Ο Θέσπης και το αποφασιστικό βήμα

Ιδιότητα: ________________________________________________________

Καταγωγή: ______________________________________________________

Τόπος και χρόνος δραστηριοποίησης: _________________________________________________

Τι έγινε στα Μεγάλα Διονύσια το 534 π.Χ., όταν την Αθήνα κυβερνούσε ο τύραννος Πεισίστρατος;

________________________________________________________________________________

Προϋποθέσεις για την ακμή της τραγωδίας στη δημοκρατική Αθήνα του “χρυσού αιώνα”:

Θέματα τραγωδιών:

Παρά τη διονυσιακή καταγωγή της τραγωδίας, οι τραγικοί ποιητές αντλούσαν τα θέματά τους από _____________________________________________________________________, τα οποία φρόντιζαν να ____________________________________________________________________.

Εξαιρέσεις: ______________________________________________________________________

Οι έννοιες ύβρις, άτη, δίκη και τίσις διαμορφώνουν την ηθική βάση της τραγωδίας. Τι σημαίνουν;

ύβρις:

άτη:

δίκη:

τίσις:

! Από τα περισσότερα από 1000 έργα που είχαν γραφτεί σώζονται μόνο 32 των τριών μεγάλων τραγικών ποιητών: Αισχύλου, Σοφοκλή, Ευριπίδη (7, 7 και 18 αντίστοιχα)...

Εξηγήστε σύντομα τους όρους:

επώνυμος άρχων

χορηγός

ωδείο και προαγών

πρωτεία, δευτερεία, τριτεία

διδασκαλία και διδασκαλίαι

θεωρικά

Β΄ Γυμνασίου, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα/ Γ΄ Γυμνασίου, Δραματική Ποίηση

Β΄ Γυμνασίου, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα

Συγκεντρωμένες ασκήσεις γραμματικής και συντακτικού, οργανωμένες ανά διδακτική ενότητα, μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο "Φιλολογική Γωνιά", τον οποίο επιμελείται ο φιλόλογος Π. Λουπάσης:
http://users.sch.gr/panosloupasis/arxaia_b_gym_askiseis_grammatikis_syntaktikou.htm

Γ΄ Γυμνασίου, Δραματική Ποίηση
Εισαγωγή

Εισαγωγή στη δραματική ποίηση (από την Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, σ. 63-70)

Η δραματική ποίηση (από το δράω-ω=πράττω) αναπαριστάνει και ζωντανεύει ένα γεγονός που εξελίσσεται μπροστά στους θεατές.

Πώς όμως προέκυψαν όλα αυτά; Λέξεις, όροι και ονόματα-κλειδιά:

1. Προέλευση-γένεση δράματος: από τις θρησκευτικές τελετές, τα δρώμενα (ιερές συμβολικές πράξεις), στις οποίες γίνονταν αναπαραστάσεις από τη ζωή των θεών και ειδικά του θεού Διονύσου, που ήταν ο θεός της βλάστησης, της γονιμότητας, του κρασιού. Οι πιστοί μεταμφιέζονταν σε σατύρους (ζωόμορφους ακολούθους του Διονύσου) και λάτρευαν το θεό σε κατάσταση ιερής μανίας (έκσταση, ενθουσιασμός).

2. Διθύραμβος: αυτοσχέδιο, θρησκευτικό και λατρευτικό άσμα που τραγουδούσε ο ιερός θίασος των πιστών του Διονύσου, χορεύοντας με συνοδεία αυλού γύρω από το βωμό του θεού. Ο ύμνος πιθανόν περιείχε και μία αφήγηση σχετική με τη ζωή και τα παθήματα του Διονύσου, την οποία αναλάμβανε ο πρώτος των χορευτών, ο εξάρχων. Τον κύκλιο χορό (ονομαζόταν έτσι επειδή εκτελούσε το διθύραμβο κυκλικά) αποτελούσαν 50 άτομα, μεταμφιεσμένα ίσως σε τράγους.

3. Τα είδη του δράματος είναι τρία: η τραγωδία, η κωμωδία και το σατυρικό δράμα.

4. Αρίων (ποιητής και μουσικός από τη Μήθυμνα της Λέσβου - 6ος αι. π.Χ.): στην αυλή του τύραννου Περίανδρου στην Κόρινθο, πρώτος αυτός συνέθεσε διθύραμβο με λυρική μορφή και αφηγηματικό περιεχόμενο και παρουσίασε τους χορευτές μεταμφιεσμένους σε σατύρους, δηλαδή με χαρακτηριστικά τράγων (γι΄ αυτό χαρακτηρίστηκε ευρετής του τραγικού τρόπου). Αυτοί οι τραγόμορφοι τραγουδιστές ονομάζονταν τραγωδοί (τράγων ωδή= άσμα χορού που είναι μεταμφιεσμένος σε σατύρους).

5. Θέσπης (ποιητής από την Ικαρία, το σημερινό Διόνυσο της Αττικής – μέσα 6ου αι. π.Χ. : ως κορυφαίος του χορού στάθηκε απέναντι από το Χορό και συνδιαλέχθηκε με αυτόν σε άλλο μέτρο από αυτό του διθυράμβου. Αντί, δηλαδή, να τραγουδά, άρχισε να απαγγέλλει στίχους, να αφηγείται μια ιστορία, συνδυάζοντας έτσι το επικό στοιχείο (λόγος) με το λυρικό (μουσική). Στη θέση του εξάρχοντος ο Θέσπης εισήγαγε άλλο πρόσωπο, τον υποκριτή (από το υποκρίνομαι=αποκρίνομαι=απαντώ) [→ 1^ος υποκριτής]

Η πρώτη επίσημη “διδασκαλία” (παράσταση) τραγωδίας έγινε από το Θέσπη το 534 π.Χ. στα Μεγάλα Διονύσια, την εποχή που την Αθήνα κυβερνούσε ο τύραννος Πεισίστρατος, ο οποίος ενίσχυσε τη λατρεία του Διονύσου.

6. Θρησκευτικός χαρακτήρας της τραγωδίας: η τραγωδία “διδάσκεται” κατά τις εορτές του θεού Διονύσου, σε ιερό χώρο, όπου την τιμητική θέση έχει ο ιερέας του Διονύσου. Οι νικητές των δραματικών αγώνων στέφονταν με κισσό, το ιερό φυτό του Διονύσου.

7. Συνθήκες ανάπτυξης της τραγωδίας: Η μεγάλη ακμή σημειώνεται την εποχή του Περικλή, μετά τους Περσικούς Πολέμους, όταν στην Αθήνα το πολίτευμα είναι δημοκρατικό. Στη δημοκρατική Αθήνα, που διαθέτει μεγάλη δύναμη και δόξα και αποτελεί σπουδαίο πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο, οι πολίτες συμμετέχουν στην Εκκλησία του Δήμου και αναπτύσσουν το διάλογο, σε κλίμα ελευθερίας, ισοτιμίας και ισηγορίας. Δημοκρατία και τραγωδία στηρίζονται στο διάλογο.

8. Περιεχόμενο- θεματική της τραγωδίας: Αρχικά ήταν ιστορίες από τη ζωή και τις περιπέτειες του Διονύσου. Αργότερα οι τραγικοί ποιητές αντλούσαν τα θέματά τους από την ανεξάντλητη πηγή των μύθων και, μάλιστα, από τους τρεις μυθολογικούς κύκλους: Αργοναυτικό, Θηβαϊκό, Τρωικό (εξαιρέσεις: οι τραγωδίες “Πέρσαι” του Αισχύλου και “Βάκχαι” του Ευρυπίδη). Οι μύθοι ήταν γνωστοί στον κόσμο και αναφέρονταν σε σπουδαία πρόσωπα της παράδοσης, που ήταν οι τραγικοί ήρωες (βρίσκονταν σε δίλημμα σχετικά με το τι να πράξουν). Οι μύθοι όμως επιλέγονταν και για να σχολιαστούν σύγχρονα γεγονότα. Ηθικό υπόβαθρο της τραγωδίας αποτελεί το σχήμα: ύβρις (η υπεροπτική συμπεριφορά που πηγάζει από τη συναίσθηση της υπερβολικής δύναμης) -άτη (θεϊκή δύναμη που τυφλώνει τους ανθρώπους και τους οδηγεί στην καταστροφή) -δίκη (θεία δικαιοσύνη). Από την ύβρη προκαλείται η τίσις (θεϊκή τιμωρία). Τα μεγάλα ζητήματα του πολέμου, της ειρήνης, της δικαιοσύνης, της φιλοπατρίας βρίσκονται συχνά στις τραγωδίες.

9. Διεξαγωγή δραματικών αγώνων (διαγωνισμός τραγικών ποιητών) στις γιορτές του Διονύσου:

• Μεγάλα ή εν άστει Διονύσια (δραματικοί αγώνες• Μικρά ή κατ’αγρούς Διονύσια (μόνο επαναλήψεις έργων) • Λήναια (τραγικοί και κωμικοί αγώνες) • Ανθεστήρια (αρχικά δεν διδάσκονταν δράματα, αργότερα προστέθηκαν και δραματικοί αγώνες)

10. Η διοργάνωση των αγώνων ήταν κρατική υπόθεση και την αναλάμβανε ο “Επώνυμος Άρχων”. Η διοργάνωση περιλάμβανε:

Επιλογή ποιητών από τον επώνυμο άρχοντα (3 ποιητές διαγωνίζονταν με μια τετραλογία ο καθένας, δηλαδή με 3 τραγωδίες και 1 σατυρικό δράμα) και υπόδειξη του χορηγού
Επιλογή των χορηγών, πλούσιων πολιτών που αναλάμβαναν τα έξοδα της παράστασης για το Χορό, το χοροδιδάσκαλο, τον αυλητή και τη σκευή (=μάσκες και ενδυμασία)
Επιλογή 10 κριτών με κλήρωση (1 κριτής από κάθε φυλή)
Διοργάνωση του προαγώνος στο Ωδείο (στεγασμένο θέατρο), στον οποίο ο ποιητής παρουσίαζε τους χορευτές και τους υποκριτές χωρίς προσωπείο
Απονομή από την Εκκλησία του Δήμου των βραβείων (στέφανος κισσού) σε ποιητές (πρωτεια, δευτερεια, τριτεια) και χορηγούς (χάλκινος τρίπους). Αναγραφή των ονομάτων των νικητών σε πλάκες (διδασκαλίαι) και κατάθεση στο δημόσιο αρχείο

Οι δραματικοί αγώνες διαρκούσαν τρεις μέρες. Το κοινό αποτελούσαν άντρες και γυναίκες, που χειροκροτούσαν αλλά και αποδοκίμαζαν. Επειδή οι Αθηναίοι θεωρούσαν το θέατρο μέγιστο μάθημα παιδείας και δημοκρατίας, από την εποχή του Περικλή παρείχαν στους άπορους πολίτες χρηματικό βοήθημα (τα θεωρικά) για να παρακολουθήσουν τις παραστάσεις.

Εισαγωγή στη δραματική ποίηση (από την Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, σ. 70-71)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

ΕΙΔΗ Αρχαίας Ελληνικής Ποίησης

ΠΟΙΗΣΗ

Έπος Λυρική Ποίηση

Χορική ποίηση

διθύραμβος

Δραματική ποίηση

Τραγωδία Κωμωδία

Σατυρικό δράμα

Τα μέρη του θεάτρου:

Κυρίως θέατρο ή κοίλον: ημικύκλιο στην πλαγιά ενός λόφου, όπου κάθονταν οι θεατές. Εδώλια= οι θέσεις των θεατών, που χωρίζονταν οριζόντια από τα διαζώματα (οριζόντιοι διάδρομοι) και κάθετα με κλίμακες (σκάλες). Κερκίδες = τα τμήματα των εδωλίων ανάμεσα στις κλίμακες.

Ορχήστρα: κυκλικός ή ημικυκλικός επίπεδος χώρος, όπου βρισκόταν ο Χορός. Στο μέσο της υπήρχε ο βωμός του Διονύσου (θυμέλη)

Σκηνή: ξύλινη και ορθογώνια κατασκευή, όπου μεταμφιέζονταν οι υποκριτές. Την χρησιμοποιούσαν και ως αποθήκη. Η πρόσοψη της σκηνής απεικόνιζε ανάκτορο ή ναό, με τρεις θύρες.

Μπροστά της υπερυψωμένος χώρος όπου στέκονταν οι υποκριτές (λογείο), πίσω τους τα σκηνικά και πιο ψηλά εξέδρα (θεολογείο) για την εμφάνιση των θεών.

Στα πλαϊνά βρίσκονται οι πάροδοι, διάδρομοι από όπου έμπαιναν στην ορχήστρα ο Χορός και οι υποκριτές που έρχονταν έξω από τα κτίσματα/ανάκτορα. (δεξιά πάροδος =πόλη ή λιμάνι / αριστερή πάροδος =αγρός/ ύπαιθρος, άλλη πόλη)

Μηχανήματα:

το εκκύκλημα (δάπεδο με τροχούς, όπου παρουσιάζονταν τα ομοιώματα των νεκρών)
οι περίακτοι (ξύλινοι στύλοι για εναλλαγή σκηνικού)
το αιώρημα (σαν γερανός που έφερνε τους θεούς)
Βροντείον ή κεραυνοσκοπείον (μίμηση του ήχου της βροντής κα αστραπής)

Συντελεστές παράστασης

Χορός: αναπόσπαστο στοιχείο του δράματος. Αρχικά 50 άτομα, ο Αισχύλος τους μειώνει σε 12, ο Σοφοκλής τους αυξάνει σε 15. Ο Χορός μπαίνει από τη δεξιά πάροδο με επικεφαλής τον αυλητή. Είναι ντυμένος απλούστερα από τους υποκριτές, μόνο ο κορυφαίος διαλέγεται με τους υποκριτές και αντιπροσωπεύει την κοινή γνώμη. Αποτελείται συνήθως από γυναίκες ή γέροντες.

Υποκριτές: αρχικά ήταν ένας, ο Αισχύλος τους έκανε δύο και ο Σοφοκλής τρεις. Ήταν άντρες, επαγγελματίες. Όλα τα πρόσωπα-ακόμα και τα γυναικεία- τα υποδύονταν οι τρεις υποκριτές (τα παιδιά ήταν βουβοί ρόλοι). Φορούσαν προσωπεία (μάσκες), ήταν ντυμένοι με πολυτέλεια και γενικά η εμφάνισή τους είχε μεγαλοπρέπεια και επιβλητικότητα.

Ο ποιητής : δημιουργός, σεναριογράφος, σκηνοθέτης, γενικά: οργάνωση όλου του έργου.

Γ΄ Γυμνασίου/ Δραματική ποίηση (Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, σ. 72-74)

1. Στη σ. 72 δίνεται ο κλασικός ορισμός της τραγωδίας από τον Αριστοτέλη, όπως τον διατύπωσε στο έργο του Περί Ποιητικής. Προσοχή στους όρους:

έλεος (ο): ο οίκτος, η συμπάθεια του θεατή προς τον πάσχοντα ήρωα

φόβος (του θεατή): μήπως βρεθεί σε παρόμοια θέση

κάθαρση: λύτρωση, εξαγνισμός, πνευματική και ηθική βελτίωση

2. Να συµπληρώσετε τα κενά µε τις παρακάτω λέξεις ή συνεκφορές, αφού τις τοποθετήσετε στο σωστό τύπο. Θα προκύψει έτσι η μετάφραση-ερμηνεία του ορισμού της τραγωδίας από τον Αριστοτέλη:

ηδυσµένος λόγος, κάθαρση, αποµίµηση, συµµετέχω, Μοίρα, λυτρώνοµαι, τέλειος, δράση, τραγικός ήρωας, συµπάσχω, έλεος (ο),µέγεθος, απαγγελία, φόβος, λογική, δρώµενα, συντρίβοµαι

Σύµφωνα µε τον ορισµό του Αριστοτέλη, η τραγωδία είναι ______________ µιας σοβαρής και αξιόλογης πράξης. Η πράξη αυτή θεωρείται ___________, γιατί έχει αρχή, µέση και τέλος. Το _____________ αυτής της πράξης είναι τέτοιο, ώστε να το συγκρατεί ο θεατής στο νου του, ενώ η αναπαράστασή της στη σκηνή γίνεται µε _______________ ________________, µε ρυθµό δηλαδή, µε αρµονία και µελωδία που τοποθετούνται από τον ποιητή εκεί που ταιριάζει το καθένα. Χαρακτηριστικό γνώρισµα της τραγωδίας είναι η _____________ και όχι η _________________ και σκοπός της είναι να οδηγήσει το θεατή στην __________________ µέσα από τον ____________ και το ______________ που είναι, σύµφωνα µε τον Αριστοτέλη, η χαρακτηριστική ευχαρίστηση που προκαλεί η τραγωδία. Οι θεατές ____________ µε τη _____________ και το συναίσθηµα στα ________________, γι΄ αυτό και ______________ µε τους ήρωες οι οποίοι συγκρούονται µε τη ________________ εξαιτίας κάποιου λάθους και __________. Στο τέλος οι θεατές ________________, ανακουφίζονται δηλαδή και ηρεµούν ψυχικά, γιατί διαπιστώνουν την ηθική νίκη του _______________ _________ ή την αποκατάσταση της ηθικής τάξης.

3. Τα κατά ποσόν μέρη της τραγωδίας (έχουν σχέση με την έκταση του έργου):

α) Διαλογικά-επικά (διάλογος, αφήγηση): πρόλογος, επεισόδια, έξοδος

β) Λυρικά-χορικά (με συνοδεία μουσικής και χορού): πάροδος, στάσιμα, αλλά και: μονωδίες, διωδίες, κομμοί

Θυμηθείτε σύντομα:

πρόλογος	Αρχή του έργου, ο πρώτος λόγος του υποκριτή (μονόλογος, διάλογος ή και τα δύο
επεισόδια	Τα διαλογικά μέρη (από 2 έως 5), αντίστοιχα με τις σημερινές πράξεις
έξοδος	Λύση της τραγωδίας, το τελευταίο διαλογικό μέρος
πάροδος	Το πρώτο άσμα του χορού (κατά την είσοδό του) μετά τον πρόλογο
στάσιμα	Τα άσματα του χορού μετά τα επεισόδια, συνοδεύονταν από χορευτικές κινήσεις
μονωδίες	Άσματα που ψάλλονταν από έναν υποκριτή
διωδίες	Άσματα που ψάλλονταν από δύο υποκριτές
κομμοί	Θρηνητικά άσματα που έψαλλαν ο χορός και ένας ή δύο υποκριτές

4. Τα κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας (έχουν σχέση με την ανάλυση και την ποιότητα του έργου):

μύθος, ήθος, λέξις, διάνοια, μέλος, όψις

Αντιστοιχίστε τους όρους με τις σημασίες τους:

α. μύθος	Ιδέες, σκέψεις, επιχειρηματολογία των προσώπων (συνήθως με διαχρονικό χαρακτήρα)
β. ήθος	Μελωδία, μουσική επένδυση των λυρικών μερών, συνοδεία με όργανα
γ. λέξις	Σκηνογραφία και σκευή (ενδυμασία, προσωπεία, κόθορνοι)
δ. διάνοια	Πλοκή, υπόθεση, σενάριο της τραγωδίας
ε. μέλος	Χαρακτήρας των ηρώων, ποιόν της συμπεριφοράς τους
στ. όψις	Γλώσσα, εκφραστικά μέσα, ύφος, σχήματα λόγου

5. Να θυμάστε επίσης τους όρους: περιπέτεια, αναγνώριση, τραγική ειρωνεία, οι οποίοι εξασφαλίζουν τη δραματικότητα του μύθου.

Τι μπορεί να σημαίνουν;

Όταν ο θεατή γνωρίζει την αλήθεια, ενώ τα πρόσωπα της τραγωδίας την αγνοούν, έχουμε ______ _____________________.

Όταν αποκαλύπεται η συγγενική σχέση μεταξύ δύο προσώπων και υποστηρίζεται με τεκμήρια, έχουμε ______________ . Γενικά, πρόκειται για τη μετάβαση από την άγνοια στη γνώση.

Η μεταστροφή της τύχης των ηρώων, συνήθως από την ευτυχία στη δυστυχία, ονομάζεται ______________ .

6. Για τον Ευριπίδη: βλ. το ποίημα του Γ. Σεφέρη “Ευριπίδης Αθηναίος” (σ. 8)

Γενικά για το έργο του, ας σημειώσουμε:

-διάχυτη ατμόσφαιρα απογοήτευσης και πικρίας

-ευαισθησία στα αιτήματα της εποχής του

-οι τραγικοί ήρωές του βρίσκονται πιο κοντά στο θεατή από όσο οι ήρωες των άλλων ποιητών

-υποβάλλει όλους, ακόμα και τους θεούς, σε αυστηρή κριτική

-συνδυάζει το πάθος με την επεξεργασμένη συζήτηση των θεμάτων

-ερευνά την ανθρώπινη ψυχολογία

-ο υπερφυσικός παράγοντας παρεμβαίνει για τη λύση της πλοκής (“απο μηχανης θεος”)

-χαρακτηρισμοί: “ο τραγικωτατος των ποιητων”, “απο σκηνης φιλοσοφος”