Ένας ζωγράφος και μια διαδρομή στη νεοελληνική ιστορία και τέχνη

Γ΄ Γυμνασίου (Γ5), Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Τετάρτη 27 Ιανουαρίου 2016

1η φάση: Προετοιμασία της επίσκεψης

α. Προβολή βίντεο για τη ζωή και το έργο του ζωγράφου

 

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, "Μυστράς"

β. Αξιοποίηση πληροφοριών για την Πινακοθήκη

(από την επίσημεη ιστοσελίδα του Μουσείου Μπενάκη)

Η Πινακοθήκη Ν. Χατζηκυριάκου-Γκίκα αποτελεί δωρεά του μεγάλου έλληνα ζωγράφου στο Μουσείο Μπενάκη.

Στο ισόγειο εκτίθεται η δωρεά της Λίτσας Παπασπύρου, στη μνήμη του πατέρα της Gustave Boissière. Πρόκειται για ένα αστικό σαλόνι, από την πατρική της κατοικία στο Παρίσι, με έργα γαλλικής ζωγραφικής των πρώτων δεκαετιών του 20ού και έπιπλα 16ου-18ου αιώνα.

Από το ισόγειο μέχρι τον τρίτο όροφο του κτηρίου εκτίθεται η πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία της Ελλάδας σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη εποχή, από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τη Μικρασιατική καταστροφή μέχρι τις παραμονές της Δικτατορίας του 1967, που αποτελεί ταυτόχρονα το κλίμα μέσα στο οποίο ο Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας έζησε και διαμόρφωσε τις καλλιτεχνικές του αντιλήψεις. Πρόκειται για την πρώτη στην Ελλάδα προσπάθεια να αποτυπωθεί συνθετικά η συνολική πνευματική δημιουργία, με την ανάδειξη της εσωτερικής διαλεκτικής σχέσης των ποικίλων εκφράσεων του ανθρώπινου πνεύματος. Η καλλιτεχνική δημιουργία (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική, μουσική, θέατρο, κινηματογράφος, φωτογραφία) συναντά την αρχιτεκτονική, την τέχνη του λόγου (πεζογραφία, ποίηση, φιλολογία, κριτική), αλλά και τον ιστορικό και φιλοσοφικό στοχασμό. Μέσα από έργα τέχνης, χειρόγραφα, εκδόσεις, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα διακοσίων ενός καλλιτεχνών και πνευματικών ανθρώπων ο επισκέπτης συμμετέχει σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο των ιδεών στην Ελλάδα του εικοστού αιώνα. Το εκτιθέμενο υλικό αποτυπώνει εύγλωττα τις ανησυχίες, τις αγωνίες και τα επιτεύγματα των ελλήνων δημιουργών, αναδεικνύοντας τις μεταξύ τους σχέσεις, αλλά κυρίως τον διάλογό τους με τους αντίστοιχους προβληματισμούς στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο. Κρίσιμη η τελευταία διάσταση, δεδομένου ότι σε αυτήν κυρίως την εποχή, με κομβική την παρουσία της Γενιάς του Τριάντα, εμπεδώθηκε η ανάγκη για μια διαρκή συνομιλία της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Στον τρίτο όροφο εκτίθενται πίνακες, σχέδια, γλυπτά, σκηνικά, χειρόγραφα, εικονογραφημένες εκδόσεις, φωτογραφίες, καθώς και έπιπλα από το σπίτι του Ν. Χατζηκυριάκου-Γκίκα στην Ύδρα και στην Κριεζώτου.

Οι δύο επόμενοι όροφοι, οι οποίοι διατηρήθηκαν στην αρχική τους μορφή, επιτρέπουν στον επισκέπτη να γνωρίσει τον προσωπικό κόσμο του καλλιτέχνη: το εντυπωσιακό σαλόνι με τον πρωτοποριακό αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, το καθιστικό, το γραφείο του πατέρα του με τα οικογενειακά πορτραίτα και κειμήλια, την τραπεζαρία με τη μνημειακή ελαιογραφία Κηφισιά και φυσικά το ατελιέ του καλλιτέχνη, έναν επιβλητικό χώρο, όπου τα καβαλέτα και τα σύνεργα ζωγραφικής συνυπάρχουν με παλιά έπιπλα και αντικείμενα από τα ταξίδια του. Ο επισκέπτης μπορεί επίσης να περιηγηθεί σε μία πρωτότυπη εφαρμογή πολυμέσων με τίτλο “Ο Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας και η γενιά του ’30”, η οποία περιλαμβάνει το σύνολο των έργων και προσφέρει πληροφορίες για τη ζωή και τη δράση του καλλιτέχνη στον ελληνικό και ευρωπαϊκό χώρο.

Σημαντικό τμήμα της Πινακοθήκης αποτελεί η Βιβλιοθήκη, με σπάνιες εικονογραφημένες εκδόσεις και πάνω από 7.000 τόμους σχετικούς κυρίως με την Ιστορία της Τέχνης, καθώς και το Φωτογραφικό αρχείο του καλλιτέχνη, με πλούσιο ταξινομημένο υλικό.

γ. Αξιοποίηση ποιημάτων (που αποτέλεσαν σημεία αναφοράς κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού προγράμματος) και σχετικών διευκρινιστικών σημειωμάτων

1922-1945: Η ποίηση συναντά τα ιστορικά δρώμενα:

1. Γιώργος Σεφέρης, Μυθιστόρημα, ΙΖ´, Ἀστυάναξ

Τώρα ποὺ θὰ φύγεις πάρε μαζί σου καὶ τὸ παιδὶ
ποὺ εἶδε τὸ φῶς κάτω ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ πλατάνι,
μιὰ μέρα ποὺ ἀντηχοῦσαν σάλπιγγες καὶ ἔλαμπαν ὅπλα
καὶ τ᾿ ἄλογα ἱδρωμένα σκύβανε ν᾿ ἀγγίξουν
τὴν πράσινη ἐπιφάνεια τοῦ νεροῦ
στὴ γούρνα μὲ τὰ ὑγρά τους τὰ ρουθούνια.

Οἱ ἐλιὲς μὲ τὶς ρυτίδες τῶν γονιῶν μας
τὰ βράχια μὲ τὴ γνώση τῶν γονιῶν μας
καὶ τὸ αἷμα τοῦ ἀδερφοῦ μας ζωντανὸ στὸ χῶμα
ἤτανε μία γερὴ χαρὰ μία πλούσια τάξη
γιὰ τὶς ψυχὲς ποὺ γνώριζαν τὴν προσευχή τους.

Τώρα ποὺ θὰ φύγεις, τώρα ποὺ ἡ μέρα τῆς πληρωμῆς
χαράζει, τώρα ποὺ κανεὶς δὲν ξέρει
ποιὸν θὰ σκοτώσει καὶ πῶς θὰ τελειώσει,
πάρε μαζί σου τὸ παιδὶ ποὺ εἶδε τὸ φῶς
κάτω ἀπ᾿ τὰ φύλλα ἐκείνου τοῦ πλατάνου
καὶ μάθε του νὰ μελετᾶ τὰ δέντρα.

Για τον Σεφέρη, παρά το ότι δεν έζησε άμεσα το ιστορικό γεγονός, η Μικρασιατική Καταστροφή σήμανε την οριστική απώλεια του παραδείσου των παιδικών του χρόνων και την αποκοπή από τις συναισθηματικές και ψυχικές αφετηρίες του. Ο σεφερικός λόγος στο ποίημα αυτό γίνεται λιτός, χαμηλότονος και σχεδόν κουβεντιαστός, αποφεύγει τα εκφραστικά στολίδια και αποβάλλει την ειρωνική διάθεση.

Αντί να γράψει είκοσι τέσσερις ραψωδίες με σταθερή φωνή, ο Σεφέρης γράφει είκοσι τέσσερις ενότητες με αποσπασματικά εξωτερικές επιφάνειες. Στις είκοσι τέσσερις ραψωδίες της Ιλιάδας, που περιγράφουν τους αγώνες για την κατάκτηση της Τροίας, αντιστοιχεί μια περιγραφή, σε είκοσι τέσσερα αποσπάσματα, μιας ήττας.

(Ευριπίδης Γαραντούδης, «Η δεύτερη, ωριμότερη περίοδος της σεφερικής ποίησης». Ο Σεφέρης για νέους αναγνώστες, φιλολ. επιμ. Ευριπίδης Γαραντούδης, Τάκης Καγιαλής, ερευν. συνεργασία Σάκης Σερέφας, Ερρίκος Σοφράς, Ίκαρος, Αθήνα 2008 (2η έκδ.), 75-78/ Mario Vitti, Φθορά και λόγος: εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη, Εστία, Αθήνα 1994 (3η έκδ.), 86)

2. Οδυσσέας Ελύτης, Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας, E´
Ἥλιε δὲν ἤσουν ὁ παντοτινός;

Πουλὶ δὲν ἤσουν ἡ στιγμὴ χαρᾶς ποὺ δὲν καθίζει;

Λάμψη δὲν ἤσουν ἡ ἀφοβιὰ τοῦ σύγνεφου;

Κι ἐσὺ περβόλι ᾠδεῖο τῶν λουλουδιῶν

Κι ἐσὺ ρίζα σγουρὴ φλογέρα τῆς μαγνόλιας!

Ἔτσι καθὼς τινάζεται μὲσ’ στὴ βροχὴ τὸ δέντρο

Καὶ τὸ κορμὶ ἀδειανὸ μαυρίζει ἀπὸ τὴ μοίρα

Κι ἕνας τρελὸς δέρνεται μὲ τὸ χιόνι

Καὶ τὰ δύο μάτια πᾶνε νὰ δακρύσουν―

Γιατί, ρωτάει ὁ ἀϊτός, ποῦ ’ναι τὸ παλικάρι;

Κι ὅλα τ’ ἀϊτόπουλ’ ἀποροῦν ποῦ ’ναι τὸ παλικάρι!

Γιατί, ρωτάει στενάζοντας ἡ μάνα, ποῦ ’ναι ὁ γιός μου;

Κι ὅλες οἱ μάνες ἀποροῦν ποῦ νὰ ’ναι τὸ παιδί!

Γιατί, ρωτάει ὁ σύντροφος, ποῦ νὰ ’ναι ὁ ἀδερφός μου;

Κι ὅλοι του οἱ σύντροφοι ἀποροῦν ποῦ νὰ ’ναι ὁ πιὸ μικρός!

Πιάνουν τὸ χιόνι, καίει ὁ πυρετὸς

Πιάνουν τὸ χέρι καὶ παγώνει

Πᾶν νὰ δαγκάσουνε ψωμὶ κι ἐκεῖνο στάζει ἀπὸ αἷμα

Κοιτοῦν μακριὰ τὸν οὐρανὸ κι ἐκεῖνος μελανιάζει

Γιατί γιατί γιατί γιατί νὰ μὴ ζεσταίνει ὁ θάνατος

Γιατί ἕνα τέτοιο ἀνόσιο ψωμὶ

Γιατί ἕνας τέτοιος οὐρανὸς ἐκεῖ ποὺ πρῶτα ἐκατοικοῦσε ὁ ἥλιος!

Το Άσμα ηρωικό και πένθιμο αποτελεί την πρώτη επίσημη διασταύρωση του Ελύτη με τα ιστορικά δρώμενα της εποχής του. Η πείρα της Αλβανίας υπήρξε προς την κατεύθυνση αυτή προφανώς κρίσιμη. Η σύσταση και η στάθμη του ποιητικού λόγου στο Άσμα ηρωικό και πένθιμο το προορίζουν εξαρχής για ευρύτερο κοινό και το προαναγγέλλουν ως εθνικό ποίημα: ο υπερρεαλιστικός τρόπος βρίσκεται εδώ σε σημαντική υποχώρηση (δίχως να καταργεί τη νεωτερική έκφραση), ενώ μέσα στο μοντέρνο αυτό περιβάλλον συμβάλλουν συχνά πυκνά (με θέματα, τυπικές εκφράσεις και στιχουργικά μέτρα) τόσο το δημοτικό μας τραγούδι όσο και οι κορυφαίοι της παραδοσιακής μας ποίησης: προπάντων ο Σολωμός, ο Κάλβος και οΣικελιανός.

(Δ.Ν. Μαρωνίτης, «Ο τύπος του εθνικού ποιητή». Οδυσσέας Ελύτης. Μελετήματα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2008, 71-72.)

3. Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος, ΙV

Γιέ μου, ποιὰ Μοῖρα στὄγραφε καὶ ποιὰ μοῦ τὄχε γράψει
τέτοιον καημό, τέτοια φωτιὰ στὰ στήθεια μου ν᾿ ἀνάψει;

Πουρνὸ - πουρνὸ μοῦ ξύπνησες, μοῦ πλύθηκες, μοῦ ἐλούστης
πριχοῦ σημάνει τὴν αὐγὴ μακριὰ ὁ καμπανοκρούστης.

Κοίταες μὴν ἔφεξε συχνὰ - πυκνὰ ἀπ᾿ τὸ παραθύρι
καὶ βιαζόσουν σὰ νἄτανε νὰ πᾶς σὲ πανηγύρι.

Εἶχες τὰ μάτια σκοτεινά, σφιγμένο τὸ σαγόνι
κι εἴσουν στὴν τόλμη σου γλυκός, ταῦρος μαζὶ κι ἀηδόνι.

Καὶ γὼ ἡ φτωχειὰ κ᾿ ἡ ἀνέμελη καὶ γὼ ἡ τρελλὴ κ᾿ ἡ σκύλα,
σοὔψηνα τὸ φασκόμηλο κι ἀχνὴ ἡ ματιά μου ἐφίλα

Μιὰ - μιὰ τὶς χάρες σου, καλέ, καὶ τὸ λαμπρό σου θωρὶ
κι ἀγαλλόμουν καὶ γέλαγα σὰν τρυφερούλα κόρη.

Κι οὐδὲ κακόβαλα στιγμὴ κι οὐδ᾿ ἔτρεξα ξοπίσω
τὰ στήθεια μου νὰ βάλω μπρὸς τὰ βόλια νὰ κρατήσω.

Κι ἔφτασ᾿ ἀργὰ κι, ὤ, ποὺ ποτὲς μὴν ἔφτανε τέτοια ὥρα
κι, ὦ, κάλλιο νὰ γκρεμίζονταν στὸ καύκαλό μου ἡ χώρα.

Μάιος 1936. Οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης κηρύττουν απεργία ζητώντας αύξηση των ημερομισθίων τους. Σύντομα και άλλα εργατικά συνδικάτα ενώνονται μαζί τους και η απεργία αποκτά πανεργατικό χαρακτήρα. Οι αστυνομικές αρχές απαγορεύουν στην πορεία των εργατών να πλησιάσει στο κτήριο διοίκησης της πόλης. Στις 9 Μαΐου πραγματοποιούνται σοβαρά επεισόδια μεταξύ διαδηλωτών και τοπικών αρχών, τα οποία καταλήγουν σε δεκάδες τραυματίες και 12 νεκρούς. Την επόμενη μέρα δημοσιεύεται στην εφημερίδα Ριζοσπάστης μια εικόνα: η μάνα του διαδηλωτή Τάσου Τούση θρηνεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της. Ο Γιάννης Ρίτσος συγκλονίζεται και εμπνέεται τους πρώτους στίχους από τον «Επιτάφιο».

Ο ίδιος σημειώνει: Θεσσαλονίκη. Μάης τοῦ 1936. Μιὰ μάνα, καταμεσὶς τοῦ δρόμου, μοιρολογάει τὸ σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της καὶ πάνω της, βουΐζουν καὶ σπάζουν τὰ κύματα τῶν διαδηλωτῶν - τῶν ἀπεργῶν καπνεργατῶν. Ἐκείνη συνεχίζει τὸ θρῆνο της.

2η φάση: παρακολούθηση του εκπαιδευτικού προγράμματος στην Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα

3η φάση: Πραγματοποίηση σχετικής συζήτησης στην τάξη και γραπτή επεξεργασία από τους μαθητές των θεμάτων:

Ι. Γιώργος Σεφέρης, Γιάννης Ρίτσος, Νίκος Εγγονόπουλος, Βούλα Παπαϊωάννου, Μέμος Μακρής, Ιάκωβος Καμπανέλλης

α. Από όσα είδαμε και σχολιάσαμε κατά τη διάρκεια του προγράμματος, ποιο στοιχείο σάς έμεινε περισσότερο στο μυαλό για καθέναν από τους παραπάνω καλλιτέχνες;

β. Προσπαθήστε να εξηγήσετε πώς το έργο καθενός από αυτούς αποτυπώνει τα ιστορικά δρώμενα της εποχής ή συνδέεται με αυτά.

ΙΙ. Γενική εντύπωση από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Δύο διαφορετικές και πολύ ενδιαφέρουσες εκπαιδευτικές επισκέψεις

- Αθήνα 1940-1944, Η πόλη και οι άνθρωποί της (Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων)
- Digital Revolution (Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών)

α. Την Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2015, μετά την πραγματοποίηση της εκδήλωσης στο σχολείο μας για την 28η Οκτωβρίου, με 30 μαθητές της Β΄ και της Γ΄ Γυμνασίου, επισκεφθήκαμε την έκθεση "Αθήνα 1940-1944, Η πόλη και οι άνθρωποί της. Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση, Απελευθέρωση" στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων. Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον περιηγηθήκαμε στις ενότητες της έκθεσης και παρακολουθήσαμε σχετικό ντοκιμαντέρ.
Περισσότερες πληροφορίες και σχετικό υλικό: www.freeathens44.org

β. Το πρωί της Κυριακής 29 Νοεμβρίου 2015, με 32 μαθητές της Β΄ και της Γ΄ Γυμνασίου, εξερευνήσαμε τον συναρπαστικό κόσμο της έκθεσης "Digital Revolution" στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.
Περισσότερες πληροφορίες: http://www.sgt.gr/gre/SPG1530/

Ρωμαϊκά και βυζαντινά μνημεία της Αθήνας

Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2015, Τμήμα Β6

 

      Την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου 2015, οι μαθήτριες και οι μαθητές του Β6 πραγματοποίησαν μια περιήγηση στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, με επίκεντρο τα ρωμαϊκά μνημεία, ενώ επιχειρήθηκε και μια εισαγωγή στη βυζαντινή αρχιτεκτονική.

      Σύντομη περιγραφή: Μετάβαση στην Πλατεία Κοραή με το μετρό. Διαδρομή με τα πόδια: οδός Σταδίου, πλατεία Κλαυθμώνος, πλατεία Καρύτση, Σύνταγμα, οδός Φιλελλήνων, λεωφόρος Αμαλίας, Πύλη Αδριανού, οδός Αδριανού ως το σταθμό μετρό στο Μοναστηράκι. Επιλεγμένοι σταθμοί σε όλη τη διαδρομή, ξενάγηση από τους μαθητές στα ρωμαϊκά μνημεία, εισαγωγή στην αρχιτεκτονική των βυζαντινών μνημείων από τη διδάσκουσα της Ιστορίας. Συμπληρωματικά αξιοποιήθηκαν αποσπάσματα έργων συγκεκριμένων λογοτεχνών (Λαπαθιώτης, Σουρής) με θέμα την Αθήνα.

      Η περιήγηση αυτή προετοιμάστηκε στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας από την αρχή της σχολικής χρονιάς, με δουλειά στην τάξη και ατομικές εργασίες. Με αυτό το δεδομένο, οι ομάδες που είχαν ασχοληθεί με καθένα από τα μνημεία παρουσίασαν, κατά τη διάρκεια της περιήγησης, στον αντίστοιχο χώρο τις πληροφορίες και τα συμπεράσματά τους. Μετά την επίσκεψη, οι εντυπώσεις των μαθητών αποτυπώθηκαν σε νέες, ατομικές ή ομαδικές, εργασίες (εμπλουτισμένες με υλικό από την επίσκεψη στα μνημεία).

Κάποια παραδείγματα:

"Η ώρα είναι 8:30. Βρισκόμαστε στον προαύλιο χώρο του σχολείου μας και με τις καθηγήτριές μας κάνουμε μια εισαγωγή στα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά μνημεία της Αθήνας (κάποια από αυτά θα δούμε από κοντά).

Μετά από μισή ώρα βρισκόμαστε στη στάση μετρό του Πανεπιστημίου. Κατευθυνόμαστε στην πλατεία Συντάγματος, περνώντας από τη Βυζαντινή εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων. Στη συνέχεια, έχοντας περάσει και από τη Ρώσικη Εκκλησία, πηγαίνουμε στα Ρωμαϊκά λουτρά στο Ζάππειο, όπου ένας συμμαθητής μας, μας παρουσιάζει την εργασία του για το θέμα αυτό. Περίπου στις 9:30 βρισκόμαστε επιτέλους στην πύλη του Αδριανού, στην περιοχή του Ολυμπιείου, όπου μια άλλη ομάδα μαθητών μας παρουσιάζουν τη δική τους εργασία, ενώ για το Ολυμπιείο μας μίλησε μια συμμαθήτριά μας.

Ύστερα κάνουμε μια στάση για να φάμε και να ξεκουραστούμε. Σχολιάζουμε την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης και τα ρωμαϊκά κατάλοιπα στον προαύλιο χώρο της. Εκεί μας δίνουν κάποιοι συμμαθητές μας πληροφορίες για μνημεία που δεν θα δούμε από κοντά: το Ωδείο του Ηρώδου Αττικού και το Ωδείο του Αγρίππα. Μετά από αυτό το ολιγόλεπτο διάλειμμα, συνεχίζουμε τον περίπατό μας προς το Ωρολόγιο του Κυρρήστου (Αέρηδες), έπειτα στη Ρωμαϊκή Αγορά (πάντα με ξεναγήσεις από τους συμμαθητές μας). Αφού βγάζουμε και μια ομαδική φωτογραφία, στην πύλη της Αθηνάς Αρχηγέτιδος, κατευθυνόμαστε στον τελευταίο σταθμό μας, στη Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Και εδώ ομάδα συμμαθητών μας παρουσιάζουν σχετική εργασία τους. Ήρθε το τέλος του περιπάτου και έχουμε μισή ώρα για να εξερευνήσουμε το Μοναστηράκι. Η ώρα είναι 13:20 και παίρνουμε το μετρό για την επιστροφή μας στο σχολείο.

        Βρήκαμε πολύ ενδιαφέρουσα την εκδρομή αυτή, διότι, παρ’ όλο που έχουμε επισκεφθεί αρκετές φορές τους χώρους αυτούς, δεν είχαμε παρατηρήσει ποτέ αυτά τα μνημεία και ήταν μια πολύ καλή ευκαιρία να τα γνωρίσουμε και να μάθουμε την ιστορία που κρύβεται πίσω από αυτά".

Στάμου Ευαντίνη, Φουρναράκη Χρυσάνθη, Τζαβέλλα Μαρία, Τσουτσάνη Αλεξάνδρα, Σταυροπούλου Νεφέλη

- Η παρουσίαση των μαθητών: Ανδρέα Στάμου, Βαγγέλη Στούνου, Στέλιου Φαλτσέτα, Κωνσταντίνου Χατζηβασιλείου (σχολιάζονται τα βυζαντινά μνημεία)

- Τέλος, δείτε την εργασία των μαθητριών: Ευαγγελίας Σταμούλου, Ελευθερίας Σφενδουράκη, Τζέσικα Τζεμάι, Αθηνάς Χειλάκου εδώ: 

https://docs.google.com/presentation/d/1kbY7uy3Qu1hi1jjE2RMiOzutLTgsWatwvxQuL2VSdLI/edit#slide=id.p3 

Μια Κυριακή στα βυζαντινά εκθέματα του Μουσείου Μπενάκη

Το πρωί της Κυριακής 20 Δεκεμβρίου 2015, με 15 μαθήτριες και μαθητές του Β6, βρεθήκαμε στο Μουσείο Μπενάκη, για να περιηγηθούμε στο βυζαντινό τμήμα της συλλογής του. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας εξερευνήσαμε τον κόσμο του Βυζαντίου, αναζητώντας και δίνοντας απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα, έχοντας ως οδηγό μας και το παρακάτω σύντομο φυλλάδιο που συντάχθηκε για τον συγκεκριμένο σκοπό.

__________________________________________________________

Τι ξέρουμε για τη ζωή των ανθρώπων στο Βυζάντιο;

1. Ξεκινάμε από μια προσωπογραφία (πορτρέτο) άνδρα από την Αίγυπτο. Πότε χρονολογείται; Τα χαρακτηριστικά του προσώπου σας φέρνουν στο μυαλό κάτι άλλο; Τι;

Η τεχνική με την οποία έχει δημιουργηθεί η εικόνα ονομάζεται «εγκαυστική». Τι μπορεί να σημαίνει;

2. Υπάρχουν «πορτρέτα» πάνω σε άλλο υλικό; Τι σας θυμίζουν;

3. Πολλά εκθέματα της πρώτης αίθουσας προέρχονται από την Αίγυπτο. Από εκεί σώζονται αντικείμενα από υλικά που δύσκολα διατηρούνται (π.χ. ύφασμα, ξύλο). Έχετε κάποια εξήγηση γι’ αυτό;

4. Στην αίθουσα εκτίθενται πολλά κοσμήματα. Υπάρχουν κάποια που σας κάνουν μεγαλύτερη εντύπωση; Γιατί;

Προσέξτε:

-τα διάφορα υλικά από τα οποία είναι κατασκευασμένα

-το μέγεθος

-τη διακόσμησή τους

Σε σχέση με τα σημερινά κοσμήματα, πώς σας φαίνονται;

5. Εδώ βρίσκουμε επίσης πολλά αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Είναι σαν να μας δέχονται σε ένα βυζαντινό σπίτι…. Προσέχουμε πάλι και διακρίνουμε:

-το είδος των αντικειμένων (σε τι χρησίμευαν;)

-το υλικό κατασκευής τους

-τη διακόσμησή τους

Μπορούμε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα για το επίπεδο ζωής των ανθρώπων που χρησιμοποιούσαν αυτά τα αντικείμενα;

Ανάμεσα σε αυτά τα αντικείμενα υπάρχουν και: πιάτα, κουτάλια, ένα ενδιαφέρον «κουβαδάκι» (ας το περιγράψουμε) και, βέβαια, πολλά φωτιστικά… , δηλαδή λυχνάρια.

Υπάρχουν άλλα αντικείμενα που θεωρείτε σημαντικά; Ποια είναι αυτά; Γιατί;

Εντοπίζετε στα αντικείμενα αυτά στοιχεία που σας θυμίζουν την αρχαιότητα; Πού; Ποια εξήγηση δίνετε σε αυτό;

6. Τα αντικείμενα στις επόμενες αίθουσες χρονολογούνται μετά το 843. Προσδιορίζουμε και σχολιάζουμε το γεγονός με το οποίο συνδέεται η συγκεκριμένη χρονολογία.

Εδώ, λοιπόν, εκτίθενται ψηφιδωτά, αντικείμενα μικροτεχνίας (π.χ. ανάγλυφα πλακίδια) και, βέβαια, χειρόγραφα με εντυπωσιακές μικρογραφίες. Τα παρατηρούμε προσεκτικά, ανιχνεύοντας:

-είδος αντικειμένου

-υλικό

-διακόσμηση

7. Κι άλλα αντικείμενα καθημερινής χρήσης…, κυρίως πιάτα. Πώς ήταν;

-υλικό

-σχήματα

-τεχνικές διακόσμησης

-διακοσμητικά θέματα

Τι ήταν, άραγε, η «εφυάλωση»;

Σας λέει κάτι η λέξη «γάρος»;

Εδώ βρίσκουμε και μια εικόνα, που μας δίνει πολλές πληροφορίες για τα σκεύη και τα έπιπλα του σπιτιού. Μήπως η σκηνή σας είναι γνωστή;

8. Ψάχνοντας θα βρούμε και ένα αργυρόβουλλο. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό και με ποιο πρόσωπο συνδέεται;

9. Αν παρατηρήσουμε τις εικόνες, θα βρούμε κάποια θέματα/πρόσωπα που κυριαρχούν, όπως…..

10. Στην τελευταία αίθουσα συναντάμε έργα μεταβυζαντινής τέχνης, κυρίως εικόνες. Τι σημαίνει «μεταβυζαντινός»; Από ποιες, κυρίως, περιοχές προέρχονται αυτά τα αντικείμενα και γιατί;

Ας προσπαθήσουμε να διαβάσουμε τι γράφουν οι εικόνες, εκτός από τα ονόματα των αγίων προσώπων και των σκηνών. Τι άλλο υπάρχει;

Μέσα σε όλα, υπάρχουν και δύο πίνακες ενός πολύ διάσημου σε όλο τον κόσμο έλληνα ζωγράφου, που προέρχεται από αυτό το περιβάλλον. Βρείτε τα έργα του και παρατηρήστε τα πολύ ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της τεχνοτροπίας του καλλιτέχνη!

Παρουσιάστε σύντομα (π. 80-100 λέξεις) τις εντυπώσεις σας από την επίσκεψη, σχολιάζοντας ό,τι θεωρήσατε αξιοσημείωτο.

Η Βυζαντινή τέχνη στο Μουσείο Μπενάκη (http://www.benaki.gr/index.asp?id=1010102&lang=gr)

Η Βυζαντινή Συλλογή του Μουσείου Μπενάκη αποτελεί το συνδετικό κρίκο των ενοτήτων που εικονογραφούν το πέρασμα από τον Ελληνισμό της αρχαιότητας στο νεότερο Ελληνισμό. Η συλλογή, χωρίς να καλύπτει όλες τις τάσεις και τα ρεύματα που αναπτύχθηκαν στη χιλιόχρονη πορεία του Βυζαντίου, διαθέτει ωστόσο εξαιρετική ποικιλία και χωρίζεται σε δύο ενότητες.

Η πρώτη περιλαμβάνει έργα μικροτεχνίας, χάλκινα και αργυρά σκεύη εκκλησιαστικής ή καθημερινής χρήσης, δημιουργίες μικρογλυπτικής και χυμευτικής, κεραμική, χειρόγραφα κτλ., μοναδικά για την τέχνη και την ποιότητα της κατασκευής τους. Τη δεύτερη ενότητα απαρτίζουν οι γνωστές βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες, μέσα από τις οποίες μπορούν να ανιχνευτούν οι δρόμοι και οι αναζητήσεις των ζωγράφων από τη βυζαντινή περίοδο και την παλαιολόγεια αναγέννηση στα κρητικά εργαστήρια και την καλλιτεχνική παραγωγή του Αγίου Όρους ως τις απαρχές της νεοελληνικής ζωγραφικής.

Από την πρώιμη περίοδο, από τον 4ο ως τον 7ο αιώνα, πολυάριθμα οικιακά σκεύη ανασυνθέτουν την εικόνα του νοικοκυριού της Ύστερης Αρχαιότητας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πλούσια ενότητα των φωτιστικών, με λυχνάρια και πολυκάνδηλα κεραμικά ή χάλκινα.

Στα πολυάριθμα ασημένια πιάτα που χρονολογούνται από τα τέλη του 6ου και τις αρχές του 7ου αιώνα, διατηρείται ζωντανή η ελληνορωμαϊκή παράδοση τόσο στο θεματολόγιο, όσο και στην απόδοση της ανθρώπινης μορφής. Αναλόγως οι κεραμικοί δίσκοι του Μουσείου παρουσιάζουν ενδιαφέρουσα θεματική ποικιλία.
Πολλά τα λειτουργικά εκκλησιαστικά σκεύη της πρώιμης περιόδου, θυμιατήρια και άγια ποτήρια, όπως και άλλες ενότητες αντικειμένων, μίτρες, εργαλεία, όργανα μετρήσεων κτλ., που φωτίζουν την οικονομία, τις τέχνες και το επίπεδο των επιστημών.

Γοητευτικό για τον επισκέπτη το βυζαντινό κόσμημα, συνεχίζει ρωμαϊκές φόρμες και τεχνικές: χρυσά περιδέραια και σκουλαρίκια, στολισμένα με ζαφείρια, αμέθυστους, σμαράγδια και μαργαριτάρια, καθώς επίσης περίτεχνα βραχιόλια και δαχτυλίδια με χριστιανικά σύμβολα.

Την πλουσιότατη μικροτεχνία του 9ου και 10ου αιώνα αντιπροσωπεύουν πολυάριθμοι σταυροί- λειψανοθήκες, φυλακτά και εικονίδια από στεατίτη.
Στα εκκλησιαστικά σκεύη της Μέσης και Ύστερης βυζαντινής περιόδου ανήκουν ορισμένα θαυμάσια θυμιατήρια και σταυροί λιτανείας.
Αξίζει τέλος να μνημονευθούν οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες του Μουσείου Μπενάκη ως μερικά από τα πιο γνωστά και αγαπητά αντικείμενα των συλλογών του.

Καλωσορίζοντας τη νέα σχολική χρονιά στην έκθεση βιβλίου

Το απόγευμα του Σαββάτου 10 Οκτωβρίου 2015, αψηφώντας τη βροχή, με 20 μαθητές των τμημάτων Β6, Γ2, Γ5 και Γ6, βρεθήκαμε στην Έκθεση Βιβλίου στο Ζάππειο. Περιηγηθήκαμε στα περίπτερα των εκδοτικών οίκων, ξεφυλλίσαμε, αγοράσαμε βιβλία και απολαύσαμε μια συναρπαστική αφήγηση παραμυθιών από όλο τον κόσμο.

Πιο συγκεκριμένα, παρακολουθήσαμε την παράσταση με τίτλο «Θα το βρει, δεν θα το βρει….» [Αφήγηση: Ακριβή Καλδίρη, Μουσική-τραγούδι: Γιάννης Ρασούλης, Στέλιος Μένος]. Μέσα από κείμενα της μυθολογίας της προφορικής παράδοσης και της λογοτεχνίας, ταξιδέψαμε από τους Εσκιμώους ως την Αφρική, από τη Ρωσία και τη Νορβηγία ως την Ελλάδα.

Δείτε το πρόγραμμα της έκθεσης εδώ:

http://sekb.gr/wp-content/uploads/2015/09/44%CE%BFfestival_programma-Diorthoseis2.pdf

Καλή σχολική χρονιά σε όλους!

Μεσόγειος (2η συνέχεια): η Μεσόγειος του βυζαντινού ιστορικού Προκόπιου

      Συμπεράσματα από τα μαθήματα στα οποία συνδυάστηκε η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών και της ιστορίας με τη γεωγραφία (διδασκαλία Γεωγραφίας: κ. Β. Γκίτζια)/ συμμετοχή στην έκθεση "Ματιές στη Μεσόγειο" 

(για τα εισαγωγικά σχετικά με την έκθεση δείτε εδώ: http://sxolikesdokimes.blogspot.gr/2015/06/blog-post.html)

Μεσόγειος (συνέχεια)

Αυτή τη φορά με σημείο αναφοράς την Κωνσταντινούπολη... (για τα εισαγωγικά δείτε εδώ: http://sxolikesdokimes.blogspot.gr/2015/06/blog-post.html)

Εργασίες των μαθητριών/μαθητών του Β6:

Η Μεσόγειος ως χώρος συνάντησης πολιτισμών

     Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2014-2015, με αφετηρία όσα αναλύσαμε στο μάθημα της ιστορίας Β΄ Γυμνασίου, αλλά και με αφορμή τις εκδηλώσεις και τις εκθέσεις για τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (και κυρίως την έκθεση του Βυζαντινού Μουσείου, την οποία επισκεφθήκαμε), σχολιάσαμε ιδιαίτερα το αποτέλεσμα των πολιτιστικών διαδρομών και συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στον ευρύτερο χώρο της Μεσογείου. Κάποιες από τις δουλειές των μαθητών αξιοποιήθηκαν στην έκθεση "Ματιές στη Μεσόγειο", στην οποία συμμετείχε το σχολείο μας (Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, 14 Ιουνίου 2015).                                

 Για την έκθεση δείτε εδώ: http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=713938 και εδώ: athensvoice

     

     

     Ορισμένα παραδείγματα εργασιών των μαθητών του Β5 και του Β6 (βενετοκρατούμενη Κρήτη, η "διαδρομή" του Θεοτοκόπουλου στη Μεσόγειο, πολιτιστική ακτινοβολία της Βενετίας, σχέσεις Αράβων και Βυζαντινών):